< < ^
	-^ CJ c
	Q .!£] <L>
	uq u 5 S ^ ^
	t;-£ 2
	o c ^
	CQ .5 J	1

_____ «-»;^&^ ■»■ ♦

»>*<■

26 1910

P R. O £ M I U M.

Cribit Philofbphus philofbphorum priiiceps : Homo eft optimum eorum, qnx funt in raundo : & mundus (umi- tux hic pro omnibus contentis in fphse- , ra aftivorum & paflivoruln.fcilicet pro

_ ^ _ elemcnris 5c elem.entatis 5 ifto praEmp-

poiito probarur propolitio. lllud eft optimum cu- )us gcnerationis caufe iunt nobiliflimx: fedficeft de homine, ergo. &c. Major patet, quia cfiFedus for- titur nobilitatem ex caufis. Minorprobatur dema- teria hominis. Unde materia homJnis fecundmn Msdicos ponitur elTe menftrumn mulieris cum fper- . mate viri , quia iHa ambo intrant compofitionem horainis , ficut lac coagulatur fub materia cafei. Sed Philofophi materiales ponunt , cjuod menflruum mulieris fit materia, & femenviri flteffiicicns , ita quod femen viri fe habet ad menftruum mulieris , flcut artifex ad artificium , ut atteftatur Averrocs 7. Meraph. Digrefllonibus de Idxis. Item Phil. y. Me- taph. cap. 10. dicit, quod fperma viri ad caufam effedivam reducitur : 6c quocunque modo dicatur » femper pater quod materia hominis eft excellentif^ iima, 6c inter omnia femina nobiliffima. Secundo probatur, illud eft optimum, quod in fuis partibus afSmilaturcorporinobiliflirao, fed homo eft hu)u{^ modij ergo,&c. Majorpatct, quia aflimilatio fequi- tur naturnm rei. Minor probatur, quia homo allimi- latur coelo , quantum ad duodecim figna zodiaci > quorura tria (unt calida virtualiter, fcilicct Aries, Geraini , Leo : illis correfpondent tria membra 'm homine , fcilicet cor , hepar , & tefliculi ; Item tria frigida , fcilicet Cancer , Taurus » & Virgo : & illis correfpondentinteftina, vefica & diaphragma : Item tria fiint humida, fcil : Scorpio, Aquarius & Pifccs» quibus correfpondent cerebrum , ftomachus 5c pulr mo : Item tria fiint ficca , fcillicet Capricornus , Sa- gittaritts §c Libra ; quibus correfpondent fplen , fcl ,

A * Bc

4 Proceminm.

& renes Undedicit. ii. Mstap'i, qaoi totum coe- lum eft ficut uaum compoliram contiguum , igitm: dcbcmus efle inclinati aU notitiampnelentls libri , «5ui tradlat de generatione humana Caiu?; cauTa cfHciens dicitur fuilie Aroci:c. Mag. deliimptis ple- hsque ex Ariftotele, quifuit fufficienter tritus li7e jiceratusin eKpcrimentis , & a mulieribus informa- tas. Et maxime in libro de aiiimalibus, qui poftquam to.rum mundum cum Alesandr''» circui/it, ns-j.n de animalibus compoluit. Et iapponitui: phiiolo- phix naturali , qui.a eii unus liber de parvis riaturaU* feus* &jaonput3nsturaiis> fed partim medicinalis.

P R. O OS M I U M.

f^Ilcifio fibi in Chrifto focio &:amico, N. clerico ds tali loco : 7eL"?2 fa^ienii^,, 5s angmentum con- tinuuai vit^ pi^fentis.

Ifiiai.Ubri fkbi&Stum eflem smbiit ,<mtraBitm ^d mtU' rer^ Jeeretorum mnlkrwn, ut ipfiinfuwmtibu: , pejjim:is 4are remeddA : ^iffs confitemthHs ^ fciredarepesnitenttoA 4ckit^ a.d deldinm. Et dividitur primoin diuif partes , fctlieet prmmialem «>• executivara. Pars e.xuutivji ihi , (lci^t firibitur ., &£. Primo auCf^r falutat fierfcna^n cui fifibit, dic.e.!is. Ego Alhertus morans Parifjis ^ DilsCto fbi iaC^rifio focioiff^arnico. Ibi t&ngittir catifi ejfciens, mo~ ■vtns, &■ mcta ■ hio oens fuit. quidc.m SAce.rdo! , t^ui rogavit demintim ^ihfrtum , ttt fhi fcribtret iibrum de fccret:-! mn- /ieriim' Et hoc idea , qKin }nuliires fHH.ttempo.re m?''i'firiii ■venenofiZ , ita qaod intoxjmnt /tnim.iii/tpsr x/ifw/fz, infannt pmrosmcim^^t ^.actfla^tjpcculuin oeneterftira- , & ijMan- do/jife f^etfint coeuntem cum ipjis leprefumfieri , cjsimdot^ue «fincrcfum. Et cjiiia malu.ra nonevitaturnif! cozjiitwn : idf:> necejfe cji vohntibm abjlritcre.. cognofcere immundititm foitus , & mtiita tiJia, 'ja^ i?i hn^ Ith^a docentnr , <& fii Al- hfrtusvidens c^HodJitfa-peitTf.t , emfznft ei ., ^S" fict^jiiitur emfa ef^ie>}s : ;»?f*, cum cl:£itt4.f,fcfthQ^ &c. Sapif ntia e(t cognitio Dei & perp^iiJjorum efle^^laiura. Etideo dictt Fhibfophus tn pTocsr/ii» Htteiphyfco.DQ Deoproprie non

eft

Troeemwn*. f

eft fcientia. //?■<» nihil melius eft in hac vita,(juia msdiantt ijiafumtisftluei, tefte^veirce in preiogo cjuarti 'Phyf Ideo a u6ior fcribit augmmtim * itx pra.fentts , & b enejcri- hit fihiifla , cjuia. homo mtdiante fapientta. , tedditur Uu- dabilts De-), & homtnibtts.

Cum veflxa favorabilis & gratuira me rogavit fb" cietas ut qu^dam anobis, qus apud mulierum na- tnram &: conditionem funt occulra 5c fecreta, luci- dius manifeftarem , vifa petitione veftra , nulla pigri- fia a compilatione brevis & compendiofl tradtatuli impetvara inareria me rerraxic. Sed pufiUa & juvc- nilis mens , qu£e fecundum ejus pofiibilitatem & temporis oportunitatem ad alieriftatfrahirur, nihi- iominus veOro cupicnsfatis acere appetitui, hanc pfxfencem epiftolam , in qua plurima de impetrfftis jnvenietis'; fcribo vobis in parte ftYlo^phylofbphi-co, & in parte medicinali, prout materis competere ri- detur. Quam confcripfirogansveftramconf^antiani » ut in hoc opere ac negocio coniiansaccelansfitis, ne aliquem. puerum , taminstate quam in mioribufi ad prxfcnriam. pcrvenire permittatis , & fi feceritis , piomttto vobis plura dehrs & aliismanifeflare: & cum praefenti opere &. arte csufa medicinali tranf^ mirtere, qurprolixius dabo, dominoconcedente.

Hic ofiendic cactfam qn£ psjfef ipfHm excuftre a iahvrt hiijtisfaiii , & patet feirrenria sxtexiit. l^cta\ Cjticd anCiot dicit s tjttod mem jtivenrlK £/■ pnjlila ipfam retraxit , iiii evifat arto^i^amiam , qtiiistmens dii.ixurt)Arva , ojUspatvh ecnditionilms cognitrems eli imbuTa. Vitds intellc^us pfcpik non eft parvmper fe , riec per aecidsns , qiiia hnelleBus nefp extenditta- exttnfoTifnec mi>^o aTnne. NLta.. ^u«d apueftttts Qli. diiplc f, fiiiicet nAt!i7uLi.i & tnieileBuA lia i.^dpropofitim duir tntuiappftitni ^ gl(i£' i ri.iTwaPi tftfeUecfia. Vr,de ilie facerJos appitrtti niitnraa dppiiivJi c^nncfi ers nutnras , miili>:Tu'^t- tJnde hvi/nn^i natt^^'- fcue dejf.ieranf^i .Merajik. It.m apyttivit appi:t;-iii tn tel-iec^ua-i , qttia vidit tittlitutefiS cognitiuyih euram.

Sicut icribitur fecundoce <!:enerationc animarium generabilium , gsneratio fempnema c^circuic». Cau- fam autem kmpiternitatis in generaLiofle ani-

4... •?./ . isa'?-

6 Frccemiurt.

nialmm oftendit Philofophus 2. dc anima- diccns » Nararaliffimum opcrum eft unumquodque libi fimi- ]e generare : quatcnus divino elTe & immortali par- ticipent, quodomnia appetunt ut ipfa pcrmaneant , non idem in numero, led ideminfpecie; Propter quod dicit Commentator, 2.deanima, quodfolli- citudo divina non potuit ipfum hominem facere |»ermanereidem in numero , milertaeft ei in dando virtutem quapotuit in fpecie permanere , Et fubdit : Hoc enim ncn eft dubium quin melius eft habere hanc virtutem , quam non habere vel non efte.

Hac efi pars executiva ijua au^or profe^mtur intentum fuum , ponende duas propoftienei valentesfii adpropofltum, £t dtviditur in tetcapitnlaifpartes, ^uopatei/uftt per er- dineny. Not.a , generatio animalitim perfeRorum feTKpiterna tji , quia taliafunt de perfeSiione univerfali , i. Ethuorum. Sed dubium videtur , ijuia qu^dam antmaliafunt qtttindo' ^Ui penitui corrupta , fcut quidam vermes, &mufcxin hjeme. Dicendum efi cjued fi corrumpantm in me climate , tHncgenerantur in alio fecundum uyilbertum &in commen- tofiiptrprimo Pofier. Vd dicendum efl , quodgeneratio ani' malium , cjwafunt de perfeSlione univerfAli , ilia efifempi. terna ; fedfiante prima foiutione dubium eft , an illa amma- lia fint de perfeCtione tmivsrfali, quia melimejfetmujt,*. AnimaHa non ejfe gmm effe , fcilicet ferpentes , C?- animalin quA intexicant. Dicitur quodbonum eftenejfe, utabfor- ieani immundities terra , tjuia (i non akforberent, infcerent. aerem , <6f per csnjequens hominem. Vnde eam nikil uften- tatjine caufa ratienabili. Ex textu illopatet , quod cflftttas tft peccatum natura , licet homimtmftvia mortis ex pr£- iepto legis, tjuia per caftitatem animal nongenera,tJibiftmi. It. Nota , per fsUicitudinem divinam ron poteft intelligi JDeus y quiaipjenon curat particnlaria fecundum Aver 12, Metnph trgo perfolticitudinem divinam intelligitur corpn: eoelefte • cjuad defui natura appetitu naturali appetit confer- vare ifta inferiora , tamen mediante regimine intelligentia. rum. Vnde Cemment 12. Metaph. Opiu naturx eft intelli. ^entid, nonerrantis. Utrum generatio animalium pojfet ani' malia confervare in ejfefpecifico femper ? & dicitur , quod »9ji, ^uiafjic, ergpfpecics ejfetgensrabilff, quod eftfalfum ••

falft.

Preamium. y

jalftiiipAtet , qmafpecies efi perpetuit. I>icd, quAndo gent' ratur individuum hec vel illud , tnnc generatur naturafpe' cificafub ejfe hocfgnato, & fecundum partem , licet nonge- neretur fecundttm totum ambitum. Vnde nota, quodnAtur* ccculte operatur in univerfalibtis , ut dicit Gilbertus Perre» tanus in fuisfexprincipiis incap. j. fc.cap.de forma. Et ^uiapreducereintendit naturam viritem , fcilicet hominem incommum , veleqHum , ^ tamen producit particHiarem, ut fortem , ^ued provenit exeo, ^uia invemtmateriam ejuandttm, trfgnatff.mhoc locodeterminato, ^ideojtin- venirettotam naturamfimul, produceret omnembominen» [imul, fed quiainvenitunamfertitnemmenfirmhujusvel hujus mulieris , idee preducit hunc hominem particularem.

Caufa autem quare ifta animaKa & praccipuc ho- mines, (ecundum eandem naturam & fecundum materiam, & fecundum numerum non durant » dici- tur fecundo de generatione & corruptionc. Quoruna lubftantra corporalis non durat, led eft corruptibilis , non poflet reiterarc eadem in numero,fcd fubftantia hominis fecundum principia individui accepta , eft corruptibih's , ideo generatio hominis abjicitur, quare generatio hominum fempiterna non erit fccundum numerum , nihilominus tamer} generatio hominum eftperfeftiffima, quod probatur Hc , quia homocft nobilifiimacrcatura, quodpatet exintentionePhil. inmultislocis,PhiI- 5c prscipuein fecundo dc ani- ma , qura quanto plures operationes tes habet , tanto nobrlioreft , Homoautem perrationera intellefti- vam feparatur a numero viventium , ut patet ibidem , Hoc ctiam eft de intentione omnium Philoiopho- rum, prscipueEoetiiinfecundode confoLphil. ubi dicit , quod homines Deo funt fimilea menre > Hcc enim patetin iis , Phil. quia motus capit naturam & fpeciem a termino ad quem , 6c ideo cum inefte na- tiiram humanam in Socratevel Platone, velinalio particulari homine cxiilente, flt morus quidicitur generatio perfeftiffima , erit ipla inter omnium ani- malium gencrationem. Item generatio eft motus de non elTe adelTe. ElTeaurem maximeappetitur : 6c pra;cipue ab honiinibus quia hic inter omncs mo-

A 4 ViM

g . . TtocemiHm.

tus excellens cft in mobilirate. Et intellige de motu vadante alicjuid iuper quoci movetur, pei hsc ex- cluditur primus niotus , qu' eft caufa aJiorum.

Hie prebat quod animalia nan pojp.nt permanere eadem in numero , fed bene eadem iytjpecie , Cs- pr^cipue hcmines. DnL^iratur utrum idirn individuum co^ruptum numero poffit r^ene^ayi? £t vjdettir ^ quodjic , ^uia pcji tTtgmtaJeptem ?mUe anms^conJieUaiio i ceU erit eadtm per toturn, Jimtjam, feemdnm Platonem,^ Ajironomos. Etideotuncncserimtn iidem in numer-jy (6- ffdebimus in hac , vel in hacfihola vel ieStorio.fnut fiufic^fcilua.in magnoanno, UndePlatodixit,, qmd poft magnum annuin debet redire Aiheras> & debet ibi legere : rntio eji,(juia tota cofiPeilatio vtniet ita, Jdeo redemte eadem confiellattons , iidem efftiius redibmt. Di^HmefifiantefententiaAver. & sAnji. ^. Phyf &iri lib. de generarione .• ncn efl poffiiile ex ijuo gmerationes illins non pojfmt ejfe tunc immedtata & corruptiones , ideo tempusmediaret' Et ideo utmm numero, una mutatione perditur.numero qttin to Phyfconim. Sed ad dubitim prmum efi dicmdum, cjuod poft an num magnum pojjibile ifi redi- re homines multum fimUes ,Jic ^tiod vix prjfunt co^nofii di-. fim^i , cum non fant iidem in numero. Sed diceres,fia»te eadem cauja materix, eJfeStus idem erit in numero. Re-. Jpondetur, quod verum efl ftante eadem menfura ^ materia aque dfpofifa ,fedfie nen efi , (^uia tempm raptim tranfit » ^ non revertirur idem numsro , fed benetdtm mfpecte. Et fotefi dici, quoi refolutio kedierna non fit eadem numet» ctim rsfvluticne qutevenit prfi mtUe vel (jKadringentcsan' tios, tfuin motus cft ens (ticceffivum. Tiubitatur fefundo, titrumunum animal pcjfit perptttsari fcmper ? £t vidstur auod Jtc,i^uia pojfibiie eji invemre ali^uod complexsonatum, in^uo elementajknt rtducta ad medtum five pTcportionem rnedi^m , qwa omnis ctrruptio efi a contrario, ^ lUa contra- ria funt Oroportionatain jummo , ideo no-a eorrumpuntur , Sed cfuod illud (it pojjibile , prcbaturfic. ^"ta ubi efl majut aauale, tbiefi acjuale fimpliciter. Dito quod non efi pojfi . hile tUud dare , ^uod ejimtxtum-, movetur per naturam glementi pradominant» , tdefi, ccgtt. Sed adrationem ubi tfi majus aqualec^mmus , i^-c, Refponde , cjuod verum efiy pTBUt Aqualefitpcit , ^ preut efi poffibile, Vnde mixtum

tsquale

frecemmm. af^

issnah in humori fccnndnm j.u/iitiaxt tfi fo»enditm\ fed ■fion efi ditn: xauals feturuium e^ti&titiTatem mo^btl. quia, ter- tc. ftmfer prgdoyr.matur pli^ritits tnixtis. KAliter diHtim 3 Cuppo/iro qrcdrale rKixw.m fstii>^dum omntm qualitatem ekmtntorurn fc pcndsrcs , adhuc ejjit carruptihile ab ex- tririfcco , Calicet a vvfute cakfi: qv.tapofh r/iedia.iUe aqua ■Cn'' -di-- mfr^pdan , &Jrc redire ad hocfcilicet ab a^ualitate hurricrurr. , <^ hoc nKC^ceorrKTKpi . ^ota , qmd litera dicit , homines func fimiles Deo riienrcj ftiad patet , tjuiAho- rno perfcisntiamft divmHs. S e?ieca ,virjpecttliiffvus ejf Dee jir/iilis & amantijfimus , patetiUtid. 2, Metaph, fthtdie^ Arijiot.iri hominibus ejl dekEtiitio paucotempore , quain- teUiq^cntiatotum internura perficiuut. Et intelii^it per hse toa-ni timera Dti ; in cjua eji maxima dele£tatio. JStotarijtied ctnnis deieciatio fit per CjMandam ajfimtlitudmemjive ajft- milationem co-inofcentti ad cogmtur/i , mediatite forma, sxerr.rdan cogncfcenxis: ergo i^uanto plus homo cognofeit de Deo ^tantoplm velmagis affimilatur ei.Litera cttcit.,tnttt omnes ir^otus gcneratio eik nohilioi jfnmendo deed»- dione anitt}£ fve forwattonefattts in uteroiCjmtncdoJit me-' tus , videbitur. Pro quo nota,quod motut efi duplex , qeiidam eji r/sotus cjui ahjicit aliqtiid k fuhjiatiti a Jicut calefaStio a- tfuaabjicit jrigiditatem.,& moveturde alhoinnigredinem, i/^lius efi mctus qui ncn ahjicit alitjuam perfeStiontm Ji Jubjiaritia rnotus , fic mttns coslt , qiii non facit aliquid cer- rumpi a fubflantia cali. xModogemratio eft motus abji- ciens aliquid a fubftantia rei, quia menjirmm qmd movetur ad formationem hcminis , tranfmutatur. Vnde ^Averr. prtmoPhyfcorum dicit : In generatione hominisp&rs fpermatisnon ceffat corrumpi^ &parfhmmigMeratHrids^ im tstaforma compUathr.

A f

DE GENEHATIONE

Embryofiis.

C A P U T P a I M U M.

Oftquara fermo nofter pr?emiflus eft de his quss ititentionem audi- torisadftyli materiam inclinant. opportunum cft ad materiam o- perisdefcendere : Sc primo de em- bryonis generatione videre. Juxta quod no- tandumeftdiligTcnter, &: raemorijE commen- dandum j quod omnis homo qui generatur na~ tiiraliter,. exfemniepatris 8c menftruo matris generatur , iecundum intcntionem omnium Philofbphorum 8c Medicorum. Et dico Me- dicorum , quiaAriftot. non pofuitfemcnpa- trfe in fubftantiam fc^tus cedere , icd dicit fos- tumtantumprocedereex menftruo, 8c poftea ponit ipfum vaporabiliter exhalare. Medici autem dicunt totum iemen , tam ex parte pa- tris (quodfpcrmadicitur) quam matris (quod menftruu dicitur)cedere in fubftantiam fo?tus.

Cap. prifna partis executiva , in quo njult ag- gredi njateriam , fcilicet ad ojlejidendam geiie- rationem embryonis five fcetus. Ro7i ej} contro- 've.rfia i-nter Medicos (^.Philofophos^. Namphi- lofophi dicmt , quod femen 'Viri conjmffuM Tfien/Truo muliebri , habet fe nd 7nenf^rMim intdieris , tancpimn artifex ad artificium. Vn- deficut Carpentarius folum ef effciens (^ do- wme^^e^Wy ita, q^iodmateriiznidmm nlterat

De Secretis Multerum. is

ac diCfonit , ftc etiam fperma 'viri alterat 7mn- JrrtiUm rnulieris ad formam horninis. Et hoc povunt ideo , qrda 'vident <jHod patrs corrupte , ft 'generatio howinis , (^ tranfmutatio feminis mulieris ' ergo ejr pcnsre efjiciens quod pairs corrMpto , menfirimyn mulieris tranfmutetur. Et quia fini^ ^ effecius coincidunt , ideo fper^ ma '■oirinon intrat 7nateriam. Sed Medici di- ciint- oppofitti?n , 'videlieet quod hcmo fit ex no' biliffima jnateria , ideo femsn intrare fuh ma- teriam fcetm mnlieris , fiperfluum ef Jecu'nd<e digeficnis , fed fperma njiri eft melius coHum i^ digefltim, ideocportet ipfum Juhintrare ma- teriam fcetus ^ ftihf^antiam ,. qtiia njidetur qtiod fatus aliqua^tdo affimilatur patri , in ge- nitalihus ^ in multis aliis : hoc non e(fetj nifi intraret fubjlantiam foettis. Item Medici di- ctmt , quodin femine viri ftt quidamfpiritus gi- gnens » qui pcistrat totam materiam feminifm- conjtiriBGrtrm , ^ iJIe fpiritus efl fmnativus omnitim mermhrorttm , tanqnam faher fsrrum cum malle» difponit , fic ille fpiritus- difponit o' moUit omnia memkra , ^ per ipfum fpiritnm falvatnr principitim effciens. Sed Fhilofophi ponunt fperma 'viri sxhalari <vaporaIiter , qui^ fnatrix efl m^eonbrufn 'valde peroftim , ^ fic pojv formationcmfoetm, cahr Jacit fperma 'viriex- halare <iy recedere ex matrice ,. per porosfumit ntitrime-dttim . Etiam patet , quia ej^pellis , ^ qutelibet ef porofa in ajmnali , quia aliter fu^ dor ncnpofetexire ftne pcena, qttod eflfalfumi ipiia in calors pori aperitinturt ^ tmtc fudor^ A 6 €Kit^

1 1 Alherti Magni Lihellm ,

exit i i^ tH77cetiam exepmtpiliper]yoros. Nota ^ embryo ej) quadam maffa carnea , ex ijtis femi- nibus co7igr^gata, •^y ijla majfa carnea altera- tur ad formatio7ie?n foetm.

Hisvifis 8c acceptaunaparteopinionis Arifi-. vel Medicorum videndum efc pcrquem ir.o- dum, & quomodo illa femina recipiuntiir in muliere. Unde mulier cum in coitu fuir c;.ini viro , limiliter in eodem tefnporeemittit raen- fcruum in quo vir fperma , ita quod ifta duo fe- mina in vulva mulieris concurrunt fimul , 5c u- num alteri incipit conmifceri , & tunc concipit mul ier. Concipere aiitem vocatur , quando iila duo femina in matrice & in tali loco deputato a natura ad foetum recipiuntur. Poft quam ve- ro illa duo femina recepta funt , matrix mulie- ris clauditur tanquam burfa , ex ejus omni par- te, itaquodnihi! defeminereceptopoteftper- dere. Et cum matrix fic undique fuerit claufa, fit detentio menltruorum in niulicre.

yiic auBor exeqttitur formationem f(stus , ^ primo facit hoc, fecpmdo ponit notabile ^ ibi : fuxta mod notandum , fi ^vir primm emittit fperma qtiam ynulier yne^iftruum , tuncnon ft (onceptio. Item f> ambo fimul emittunt , ^ (l femina non fnnt bene co-formia , ^ be7ie di- dfojita , itertim non fiet conceftio , ut ft femen 'vir non fu^liienter fuerit calidum. Et ideo qmi mro coemt , cito generant , quiafunt ca- iidi njalde. Nota , quod 'vulua dicitur quafi 'valvay quia efl janua njentris , (J^ ejus ultima fars dicitur membrana » quia membrnm ani

De Secretis Muliertm, i 5

mit ejt piis 'vnlva , ^ ita viatrix claudttur fi ciit Wija burfa , ita qaod fecmidmn Avicen- vam una acus intrare non Polfet , quia gaudet ex calido .recepto iiGlens perdere. Nota quod rnulier ejnittit 7ne7ijifujmi (^ etiarn recipit c^ fic 7rnwis dJlcctatur in cc'itit ipfo viro. Sed ori- tur dubium, utru.m ahfcifjls teftcuUs poffet a-- liquis generare ? ^ 'videtur , quod non , qjtia cUficiunt 'vafa (e7ni?]^lia per qua njafa fernen defirri debet. Ad oppoftu?n. expertu^n efl , quia taurus ahfcijjis te^iculis generat^ Dico quod tmo adhue generare pofet, quia potejr eTnittere materiam JJ)ermaticam , licet non aque bene. TJnde ffemen emiffnw, ad terram. foneretur ad matricem , pojfbile efet quod conciperet. TJnde fapim centingit , quod in balneo uhi <vir Jper- matizat rnulierepr^fe-ite , qjtod fine coitu ipfa concipit , quia 'vul-va eft maxtrne attraBiva, <^ rjitia femen adhuc ef vigorofum , ^ non exhalatum , ideo prcducere pojfet fcetum , ^ hoc expertum ejt. Rdm fi fpermatizaret cat- tus fuper fahjia^n , ^ aliquis comederet defal- 'via , tunc ex iUo fpermate generarentur catti m -ventre ^iri , qui catti psr 'VomitUTn ejfent expellendi.

Juxta quod notandum , quod menftruum in muliere nihil aliud eft quara fupetfuum ali- m,entum , qtiod in fubj^antiam rei aliunde non recedit , fcut ejf in virls fper^na. Et vocatur menftruum in rauliere ideo , quia fluit in quo- libet menfe ad minus femel , cum mulier tantsc setatisfuerit^hoceft, 12. ij.vel 14. annorum,

§cufc

1 ^ Alhertl Magni LikHtis ^

Scutfrequenter accidit in decimoquarto. Et incipit fluxus menftruorum efle in quolibct menfe propter naturgepurgatronem. Quibui- dam vero accidit iitefluxusinnovilunio, qui bufdampoftea: itanonoranesmulieres inec- dem temporepatiunturidum dolcrem , quia in illo fluxu omnes difierenter patiuntur , quas- dam plus, qu:edam minus, qiiibufdam vero tranfit diutius , 8c hoc fecundum . e>i igentiam . & complexionem mulieriim.

Hic auHor fonit umm notabilef jit patet in fexfti. Dubitetur y qimre fluxus fperrnatis 7ion ftf me7jJh'Hofus , ficut ine^ifiruurn. ? Refporjdetur , quod fperma five femc7i <viri , cfx rnau-is deco- Bum <ty fuhtile , ideo iiatura 7ton libe?iter reji' cit i im.o co7jfervat ad grneratio^iem , f^ve ad nutritionem fi indigerct fatus. 'Duhitatur , quare imTia ^ fercorizafio ^ fudor n^n fe- ^uafur motum hm£ fcut ^ne^ftruu^n ? kc- fpondefur , ^ued urina ^ im^mmditia fiunt e- mni die ppc fuperfiuitate cihi fecunduf» ma- gnam graffitudinem ^ majorem ^iiantitatem , ideo opus efi , q,Md quotidie debeant expelli. Nota, jwoenesmuiieres funt multum humidie t ideo lihenter 7ne7iftrutz-mit in pri7icipio menfis ^ ^ feniores infme , quia 7ninus humidde funt. Bota , quod mulieres 7ugr£ minns hahent de nie7ifruo quam wulieres alh£ , quia 07nnes mu- lieresfunt phlegmaticee complexioiiis , fa^nen u- na magls alia^ Et qua7ito magls mulf^res utU7i- fur cihariis delicatis (^ he^ie piperatis , fant§ fnagis [ubfile etnittunt me^ifrmm^ Et eppofi-

pe Secretis Muliefunr» 1 5

tum eji de pauperibus miiUertbus , grojfis ciba- bariisutentibus. Nota, aufforponrtquod in iz. ig. ^jel 14- ^7Wo 7nulier incipit fnenffruizare. RatioeJ?, quia tmc calor eetatis pueritia defi- •cit , gratia cujus non potejl hene eonfumere humidwn 7iutri7(7entalf. XJnde Verfus.

Addedccem ternis frc mulieram menflrua cernis.

Ad quinquaginta durat puraalio tanta. Rota , quod rmilijr ^nediantt 7}Te'nfrHofitate purgatHv , cfuia hnmidu-m frtperfiutim recedit , d quo grojfi humores refolvere^itm' fi maneret. Ideo mnlier non ej^ apta ad diJcipliTta^npropter grofitierfj fpiritiimn cerekri , oppilantium ^he- hetantium. Et ?:cta cjuod coitns mulieribus pr$ tanto e(} profcuus , quia fuperflumn frigidmK e?mttitur , (l:X calorem reeipiunt , quia.. tempe- vat earum frigiditatem , oppofitum efi iii <viris, TJnde 7nulieres inultmn coeuntes non funt bre- 'vioris "vita adeo Jicut^uiriy hoc attej7aturna- turapajferls , quiprcpter f^pe coiremoritur.

Sed ex his, quse ditta Tunt,orJuntur plura, du- bia. Primum elr , utrum ille fluxus fiat per calo- rem anguineum velperaliquem alium ? Juxta quod notandum , quod in omnibus mulieri- bus y prseterquam in corruptis , color menftruo- rum ell: fanguineus , ut in pluribus. Et dico in Gorruptis , malis & vifcofis humoribus. In his enim liint ftepe menflrua lividi , id efl , plumbei' coloris. Etnon Icquor de corruptionc caftita- tis ,.quiaindiflferenter, live virginesfuerint, five coiTupta: ,; fi tant^ xtatis fuerint , fluxum pa -

thm-'

1 6 Alherti Magni LiheUus >

tiuntur , 8<: figna ad hanc partem, fc. quod mea- ftrua fluunt,lunt plura^defjaibiis podea dicctur. Hic auHor mevet 4. a^Uieftior.ss feemiciurn or- drnem ,, ut patet in textu. Notri , qtiod fluxpj Tnenftrmrum ejl fan^mnet eolorls. C^;//^ htijfM ' efi, qttia menfrnmn efl friperftmm jectiiidie di- geftionis fcil. hepatis , fed hepar ef orgavnm rti- brum ftimme calidum ,' ^ ideo afjrmilatur fibi id ipftimjn colore , <i^ informainqtianttim po- tefi, Sed co?itra <videttir quod menflrtium debeat effe albtim, qtiia eft ftmme ■frigidtim <^ frigi- ditas efi mater albedinis. Refpondeo fecundum Albertum , cfuantum effet de natura menftrtd effet album , fed qtda ejm prodticens efi rubrtim , fcil. hepar , ideo fibi affmilattir. Itinc ef: du- bium, qtmre fperma njiri non cft rubrum, cum tamen Jit calidtm & bene digefum ? Dicitur quodfperma 'viri de fe ef rtibrum , quia efi fan- guis tertiee dageflionvs, fed in teftictilis dealba- tur propter frigiditatem teficulorum , ideo non' fpermatizat nifi per mottim tefliculorum ca- lefiat. Nota , color rubetts generatur ex eo , quia in humido terre^ri humiditas . per adtifionem- humidi' confumitur , ut patet ift latere rubeo. Nam later ante combuflionem non eft rubeus , fed ejfcittir rtibem per co?ift4?nptionem htimidi a calido , ita quod terredre (icct^m pr^edomi- 7iatur. Sic efl de ?nerifrt.io mulien^ , eoqt^odin hepate humidu?n calore hepatls ■ non confufni- tur in ficco terrefri,- de eo qmdamrnodo fit ru- beum. Sed in mvdieribzis njalde groffis ^ ter- rejiribus , tantum ef: de humido in confumpto ,

■ ^de

De Sicretts Mulierum, 1 7

^ de terrefiri , qmd earum menjtrnmn ej} li~ vidum^iid eft,7iizrtmi. Terra enimmgra efl , ^^ quia eeirum menjtrimm ejt fti?mrie terrefire , ideo feqnitur colorem terra. ^iuia color e^ qualitas fecwfida , derelicra a primis qualita^ tibus. Exemplimi , ficut videmm quando cali- dmn agit in hmnidtm , e^ non conftmit fujfi' cienter hmnidnm , relinquitur color 'viriclis ft- cut inpjris <i^ in pomis. Et p. frigidumpftiedo- yniymturt color ef .albtis y fed fi calidum pr^eda fninatur , relinquitur color 72iger , ui patet in pipere , ^fc d.e aliisfmilibus.

Secundumdubiiim poteil efTe , utrum men- ftruum fluat per anum , 8c hoc more fecceflus , autpervulvam , modo ejecl^ionisurinse ? Ad hocbreviter eftdicendum , quod per vulvana. fluit in fpecie crudi ianguinis 8v tenuis»

Hic auBor ponit jecundmn duhiu m , ut pa- tet in textu. Et refpondetur ad dubium , 7mi- lieribm wultum corruttis , quarum anus ^ njul^va funt ihium foramen , tamen me^if^nta fluere per anum , fed fante fanitate i^ bona. digefione , tunc non fiuunt per anum , {ed per njul-vam.

Tertio dubitatur,Gjuarein mulieribus fiuunt menftrua , qu^ iunt fuperflua alim_enti , & non in viris fperma , quod etiam eft fuperfluum alimenti ? Ad lioc dubium dicendum cir, quod mulier efl frigida & humida a natura : vir autem efl calidus &: ficcus : modus de natura humidi eft fluere 4. Metaph. & maximehu-' Ejidum , quod efl in niul ieribus , ell aqueum .

Se4

1 8 Alherti Magni Lihllm ,

Scd in viiishumidum eft aercum , & idco cum calor fempcragat in humidum, 8c calor eft naturalis. Sed tamen naturnmhil facit frul^ra , ut dicitur primo de coslo Sc mundo : & quia ca- lorinmulieribusfemper eft debilis , refpeitu illiusqui eftinviris, 8c cum totum alimentum. in mulieribus non poteft convenirein carnem , ideo natura facitquod melius eft , providet na- turas de neceHariis , 8c reliquum dimittit in lo- cum quendam, inquofervantur in muliere, menftrua. De illo quidem in tantum di61;nm eft, quiamajorisinquifitioniscft, quamprs- fens expofcit negotium.

Eic Movet , tertium dubium ,<^per fe folvit , 7it patetinlitera, Notai quod frigidijjmus 'vi- rorum ejf calidior calidiffima mulierum , fante in eadem regione , digefione , ^ cibarii nutritio- ne , (i^fic de aliis . Hoc dico notafiter , quia mulier m jEthiopia nnvens delkate , e^fet calidior pau^ perculo 'viro in occidcnte femper utente cibariis frigidiffimis. Bed contra mdetuf •> quodmulier calidior (tt njiro , quia calor fundatur in fan- ^uhie,fedin muliereplus ef defangtiine, quam in 'viro , aliasfanguis nonflueret quotidie ^ conti- Tiue in muliere y fedf.cnonejt innArOy. ergo y ^c. Refpondetfrr , quod uhi plus ef defanguine bene digefo ^ decoiio , ibi ef (jr major calor , fedfc 7ion ef in vndieribus , ergo , (l^c. Rota, liteva di- cit , g^/Wnaturafacitquod mclius eft. Ratis-> quia natura regitur ab intcll-gentia non er- rante , expellit humidum grofnm ^nuUeris me- di^nte fluxu. Et videmus experimentmn ,.

qitando.

De Secretts Mulierum. 1 9

quando fuerit in corpore animali aliquis hu- morgroffus, nocivus corpori , iUum natura 'ver- tit in partes officiales corporis , faciendo fcabio- fuos pedes ^ mamis , ne illud humidum edat^ membraprincipalia , fcilicet , cor , hepar ^ alia. Quarto dubitaret aliquis , unde veniret men- flruum in muliere , quando eft in coitu cum vi- ro , quia did:um eft fupra , quando mulier con- cipit, retentafuntmenftrua : ergo fi retenta fnerint, mirum ell unde tuncfluuntiacoitu. Ad Iioc dicendum eft,quod quando mulier con- cipit , retenta funt menftrua propter hanc cau- fam finalem , . ut de menftruo retento , fcetus in utero mulieris exiftens , pofTit nutriri. Quando autera mulicr eft i n coYtu cum viro , tunc pro- ptcr magnam deledationem , quam habet, quia per virgam virilem exiftentem in vulva , nervi & venae exiftentes in vulva, confricantur 8c moventur , 5c fic vulva dilatando emittit> 8c hoc eft naturale refpecftu coYtus , quia ille coitus eft naturalis. Eft tamen quaft violentus refpe<Sii fluxus naturalis menftruorum. Item omni die de nutrimento fumpto fit materia , quae aptana- ta cft ad expelknd um in coVtu. Et illa folvitur dubitatio ,. quarcmulieres imprsegnatas maxi- me appetunt coitum r quiaappetituscoitus eft propter abundantiam m.aterige fuperfluae ab alimento. Et idco cum menftrua funt reten- ta , &: omni die aliquid aliud generatur , mulier maximeappetitcoitum , quiaex ejusmaterins abundantia vulva mulieris calefcit: & liccoi- tum appetit.,

Bic

20 Alherti MagniLibeJIm 9

Eic movet qmrtum dubmm , ^ fic [ohjifur per fe , fed dubhim ejt circa diHa , ^ circa di- ceTfda , ^ qiiibw wembris in njiris fpernTa r<b- fcindatur > &" fnnliter niev.ftrnmi in ^nulieri' bU'! > fumendo merijvruum prc fcmhie quod e- mittitur in cottu^ Et 'videtur , quod ab o?n7ii- hus membris 5 quia foetus ajjimilatur parenti- hus in omnihus membris. Sed corttra , fi flc ■, fe- cjueretur i^uod imperfeHus in membris , ^ene- raret in me?nbris imperfecfum i quod efr fal- fum. Falftas patet per exp^rtentiatn , f pater effet c^cus , claudm , ^vel mutilatus in digito , non femper generaret fmilem fbi*. Confequen- tia patet de fe. T>icevdnm quod in ccltti illa fe* mina difcinduntur a quatuor memhris princi- palibus 3 fcil. a cerebro , corde, hepate ^ matt ice in mulieribus , ^ a tefticulisin 'vir.is , ^ ex con- fequenti ex aliis membris , fednon ab aliis par- tibus corporis principaUter , ^ per h&c ad in- ffantiam dicitur , quod fcetus ajftmilatur pa- 'rentibus. Dico quod fufficit principalibm , prout if?a ivftumit aliii membris , i^ maxime a cerebro djfcinduntur ^ difivgmmtur. IJr,- de 'vidf-.mus multum comntes capiit dolere , -^T waxime exHccari in ?ne7nbris ^" maxi?ne de^ hilitari in 'vifu.

De Fcetus Fimrtatione. Cap. II.

\7l(is irds , ad formationcm foetusin matri-

ceeft redeundum. Prima materia reccpta

in matrice habetnaturamladisfexpriraisciie-

bus.

De Secretis MuUerum. 21

bns. Ad hanc coloreni la£lis operatur calor n?.taralis in Ipermatc viri emiirus , & calor ma- tricis , ita quod iHa materia dealbatur llcut lac. Deinde illa materia tranimutatur ad naturam feu cdlorem languinis ipilTi , & aliqualiter bene cofti , Sc hoc per novem dies , poftea tunc ab ilto tempore fit confolidatio in membris foc- tus, induodecim, diebus.

IJ^i-id elf captulara fecundum partis execu- ti'o^ , inquo renjertitur ad forfnatione^n fxtus. Oritttr duhiufn , utrurn calor fpermatis jtt-igfiis dementalis , njel (it calor cceleflis ? fimiliter de c^lore matricis , ^c. Hic funt diverfce opi?i'io- nes , fedcum Arift. 2 . de animalihns dicendum , quod ifle calor fit aimnalis, five coeleflis. Ratio ejf, quiacalor elementalis ejf dejfruBivus , fed calor cxlefcis ef; falvativus animalimn , fecun- cundum Averr. 12. Metaphyf com.mento. Sed tamen dicendum , quod ijle calor fit partijn igneus , i^partim animalis five ccelejfis. Unde calor izneus co?tve','titur (impliciter in je t fcut iji contrarium. Sed caler animall' five ccele- Jfis ej}per?mxtus cuyn hnmiditate (f^ tempera- tus ■, /jT ids confervat mixtum. TJnde quodli- het animatum vivum vivit in calido radica- li Jy humido temperato. Dubiiim eft , qu^ 7mmhra prirno formantur ^ generantur in foetu. Hic dicunt quidam quodfit hepar , quiei in hepate fit nutrztio prima , (^ vegetatio fpi~ rituwm , ^ quia ahhepate difcinditur Priusfe- men quayn in corde , ideo videtur hepar pri?no generari. Sed cum Arifiot. dica?nus , quod

Jpri?n9

11 AihertiMagniLiheUus^

primo cor generatur j quia e^ primtim vi^vens ^ uhimummoriens y ^ofteahe^ar ^ pojfea cere^ brum, poJTeatepiciili, Jtc de aliis. Sedquaiido dicitur j cfuod in hepate fit prima mitritio , di- citur , quod efl 'vermn ex confeijuente', fed i?t cordehabet fieri , (^c.

luxf-a quod notandum, quod recundLim PMl. imumquodque univerfum confurgit ex qua- tuor elementis, ideo quia in tali materia terrea, quae cedit infubftantiam olTium : iimilitera- quea cedit in fuum limile , Sc lic de aliis. Poftea vero fblet facies formari a natura , 5c difpoft tio corporis fecundum trinam dimenftonem , fci- licet longiim , latumSc profundum, 5cliocfit per 1 8. dies. Ab ifto vero tempore incipit na- tura fcetus confortariufqueadegreiTum. No- ta, quod foetus siulieris conficitur in 14. die- bus. Et illud quod per fermonem longum di- dtumeft, folct dici perquatuorhosverfus. 'Co7iceptum femen , fex ^rimts crtide diebns , Et quafi lac , reUqmfqae vonjem fjt fanguis , ab inde

Confolidat duodena dies , bis nona deinccps ]£ffigiat , reliqrium tempus producit ad ortw/n.

Hic auBor ponit uvum notabile , ut patet in iextu. Nota , litera dicit , quod quodlibet ^vi- fventium efi ex quatuor elementis. Hoc pro~ batur , quia ex quibus aliquis nutritur , ex il- lis efi confiitutus , 1. de Anima , fed ex iifiiem vutrimur ^ fumus , ergo , ^c. Minor patet , quia mitritio fit per calidum ^ humidum , fic- ru?n ^ frigidnm ; principaliter per calidum

& hu-

DeSecretis Mulierum, 23

C^ himidum. Sed contra , jiiiedajn animalia 'vi'vunt ex puris elementis , igitur folum 'vivum elementum eft in ipfs. Antecedens patet ^er huncVerfum.

Quatuor ex puris vitam ducunt elementis. Dicendum , quod fimpliciter ef impofibile fecundum Arifotelem. TJnde halec eji mixtujn sx quatnor elementis , ^ nutritur ex aqua mixta, mediante calore folis. Vnde halcc in aquapura vivere non poteft-, quia illa non eft nutrimentalis. Et ideo ^oidemiis pifces panem comedere in aqua. Item in qmlihet mixto vi- vente requiritur terra , qu£ facit mixtum co?i- fiare ^ durum efe , alias cito dijffolvoretur. I- tem requiritur ignis y ut calore^n haheat in ^uo vita falvatur. Etiam requiritur humidum , iji e[Uo agat calidum. Et requirit uf humidmn aeris , ^uia fpiritus generatur ex fanguine aereo, I- tem offa funt ex menftruo , quantum ad grojjio- respartesmenfirui, quia offa materiamho7ninis in effe confervayit. Sienimnonefent ojfa, homs cito diffolveretur. Pofea de parte menftrui ma- gis aquea generatur cerehrum <^ meduUa. De partihus magis aereis generantur fpiritus , ^ de partihus magis igneis hepar , ita quod qu^Iihet memhra in homine funt in fua firuBione ex adiuncfione alicujus Elementi. Nota foetus jlc formatur , quod quantitas materije praexifien- tis condenfatur , vel rarefcit ad quantitatem five extenfionsyn dehit£form<.e , in hngum , la- tiim ^ profundum. Et quando Tes generahilis '/najor erit in quantitate re corrnpendHi tune

fit

2 4 Alherti Magni Lihellus ,

■fit rarefatfro materi^. ^uando 'vero erit mimr , tmc fit condenfatio. Sic e^ quando ex femine mulierisjit humo , qnia tnnc (l materia Jeminis eJImaJQr recipiente formam hominis , trmc pri- mo calor naturalis i/^ ^virtns for?nativa mate- riam condenfat i ^facit indurefcere-., donec a- ptafitform£i ^ twnc homine generato , mate- riam augmentat interim cum elementis , ufoim ad quantitatem competentem (Ibi. Et omnes il- la diverfifcationes cj^U£ prdecedmt animam in injfaiiti generata?n l debent ejje indeterminat^ ante ilhtd inj^ans : quamnjis omnes fiy^t deter- minatde non per formam corrumpendam ■» fed per formam menftrui , ta?nen adhuc exfpeHant dliam terminationem a forma generanda , fe- cmdu?n hoc ghjfatur litera , qu^ dicit , PoJ^ea njero folet facies formari fecundmn trinam dimenfonem , fcilicet determinabile.

Sunt autem quidara , qui penes quodli- bet tempus fignatum , ponunt regnare ali- quem planetarum, Et quia fcire hoc mul- tum confert ad ea quae hic fcribuntur , ideo ne ignorantios mese illud negledrum adfcri- batur, ex his aliqua declarabo. Notandum primo, ut dicit Avicenna , accidentia funt in triplici genere : quoedam enim materiam conlequuntur in compofi.to » 6c ei attribuun- tur : qussdam formx : qusedam compofitum ex materia bc forma confequuntur. Et cum hoc (itnaturale compofitum ex materiaSc forma> tripliciter denominabuntur accidentia in ip- fo. Ex parte autem. animse funt qusedam acci-

dentia,

De Secretis MuUe}'um. 2 5

dentia , virtiis eundi 6c movendi , & qiiiafecun- diim intentionem quoruodara , qui digne locu- ti funt ■dc natura , omnes virtutes , quas anima in corpore compledtitur, illascontrahit afupc- ris &: corporibus coeleftibus.

Uic aucfor incipit determi^iare de fucceJfiVA fatns forfyiatione , fecimdiim influentiam pla- netaru77i. Et primo promittit qu^^dam , fecmid» exeqtiitnr intentum fuum ihi. Ah ultimo e- rJm. Notay illa conclufo formatur ev; litera. Foetus formatur fdcceffive fer ■^lanetas. Item probatur.fc extra literam. Penes illudferma- ttrr fcetns 3 quvd diverfmode influit foetui ejfs ^ vivere , fed flaneta funt hufusmodi , er- go, ^c. Mimrp^tet , quia huic inf.uit njivere longo tempore , huic parve tempore , utpatet per Ptclem£um in Centikquiefuo , c^ per ejus CGmmentaterem Haly.

Rotaytunc planeta dicitur regnare , ^qusndo eft in ?najore njigore , fcilicet quando ef in doma fua, hocef, infgnofibi conformi, (^ qUcefunt domus planetarum , ififrapatebit. Rota, animd fnovet corpus , per hunc modum anima primo Tncvetur abalio, fcilicetappetibile , <^ fc mo- tamovet fpiritus , quibus motis , ipf 'movent wufculos , cj^ui 7noti moventmemhra. Etfcpa- tet quod afpetibile ef principale movens. Sed dubium eft , utrum aliquod accidens pefet ejfe pri7icipium alicujus fubfantia principale ? Re^ fpondet Galderus Burbalii fuper quarto Sen- . tentiarum, quodft, probamui- fic , quiaiUudefi figem , quod corrtmpit mim , ^ generat a-

B liui

zC Alherti Magni Lihellus ,

^liud- Talisautemeji hHmoris indijpopo , five difproportio elementorum , qut& corru?npit for- mam hominis , (^ generaturformh cada^-jeris , quod efi fubftantia y igitur , ^c. Kefpo-idetnr ^ quod humor mtificans efl quadam fubflantia. JSlon enim fumitur humor pro accidente , fed capitur pro materia humida peccante : ita quod accidens non corrumpit hominem , nift njirtute fui fubjefii. Sed quando dicitur , Sub- flantia nihil efl contrarium , dicitur quod nje- rum efli de contrarietate perfefia , tamen non contrarietate diminuta : qu<e fuffcit ad corru- ^tionem uniuf i ^ ad alterius generatione?n.

Ab ultimo cnim orbe , qui motu diurno o- mnes fphseras i^feriores recipit , influuntur materiac principaHter 8c radicaliter virtutes eflendi & movendi ab orbe ftellarnm fixarum , fcetus recipit virtutem , qux diftinguiturin fc fecundum diverfasfiguras Scaccidentia. Etil- lud convenit ei , in quantum eft forma j fed c- tiam contrahit aliam virtutem ab hoc orbe quae dat eiTc , 6c fecundum diverfas naturas hu- jus orbis , pofl: fphseram ftellatam ponitur fphsera Satnrni fecundum Aftronomos, 8c ab illa influuntur animce viitutcs difcernendi & ratiocinandi. Et poflea fphxra Jovis & abilla influirur animx^mngnanimitas , Sc plurcs ani- mx pafiiones. Et a fphrera Martis inflaitur a- Tiimre animofitas 6c virtus irafcibilis , & alia deiideria aniniGe. Et a Sole influitur virtus lcienJiSc memorandi : a Venere motuscon- capifcenti;^ 6c deiiderii ; a Mercurio virtu5 gau-

den-

De Secretis Mulkrum, 27

dendi & delectandi : a Luna quse efi: radix o- niniam virtutum naturalium virtus vegetandi : quamvis hxc &: plura alia, ab animaproce- dunt, 6c cum ifta fequunturex diverfis paiti- bus corporum cocleftium , tamcn hsecomnia animse attribuuntur , Scnon folum animxfed toti compbfito , quod fimplex non poteft fu- ftentare accidens.

Hic oflendit quomodo anim£ influuntur di- njerfa accidentia a corporibus jiipercceleflibuf. Non t abuhi?no orbe, ani^na capit ejfeinomni- btis i quantum efl ex partefui , fed fph^ra cceli fleUati dat effe diflinHum anima ab aliis enti- biis , qii^ propter multidudinem fleUarum in- flnit d^flincfum effey ^ diflinHionem. Vndefe' cundum hoc quod flella fpecialis rsfpicit unam animayn plus quam aliain , ideo diflinBum effs i72fluit cuiltbet animdz human>€ , mi eorrejpon- det diflinfra (ieUa.

Notai Saturtius eflprim.a fteUaerratica, ^ &ratia fu£ iufluentia dat anim^ virtutem di- fcernendi i^ ratiocinandi. Et dicitur Satur- nus quafi fatur in ar^vis , ^er contrarium. Unde cum fit frigidifftmus ^ ficcus , ivfluit carifliam ipfo regnante. Sed Jupiter influit magnanimi- tatem. Unde Jupiterfuit quidam 'vir , qui ex- pulit patremfuum a regnofuo. Et dicitur quafl juva?is patrem , per contrarium. Et iUudattri- butum efl uniplanette , qui magnanimus efl pev influentiam , ita quod puer natus eo regnantefit magnanimips^ Et in Venere nafcuntur luxurio- Jl. Scd Mars efl malignijfimus planetarum 3 ^

B 2 dfi

2r8 AWperti Magni LiheUus ,

d^it 'virtutem irafcibilem. Sol ef^ optimmpla- Tietarwn , infiuens fcientiafn ^ memorinm. XJndefubfohitati , funt feiices (^ amabiles. Sed MercuriHS dicitur quafi mercatortim kyrios , id ejr i domintis : ftcut enim mercator dicitnr effe gaudiofus ^ afabilis : fic (^ itle planeta ej? Bmevolus, gauditim n^ deieciationem infttn- dens. Sed Luna influit njirtutejn rjegetmdi 0* nutriendi, quia eft injimtts planetarum , ideo immediatius agit.

Item litera dicit , accidens in fim,plici effentia Tion fufientatur , cmfa ef, quia accidcns egre- ditur de natura fubjecfi , non folu7n magnitu- dinem fubjecli , five caufje ?nateriaiis , fed etiam TnagnitHdinem cauf^ efficientis. Ideo covipofi- tum fecundum unam partem efi catifa mate^ rialis , (^ fecundum aiiam partem efi caufa ef.. feFfiva, <^ quia in fmpiici non eft exponere , ideo fimplex non efi fubjeclum accidentimn , ^ maxime accidentium reaiiiim , a/uam^vls ta- men efe?7tia p.mptex poffet effe fuh]eBmn fuo- rum modorum effendi, fcut materia prima eft fub]eHum fia potentia , qua ef fuus modtts ef- fendi propritis ^ formalis. Exquo patet , qtiod accideittia potentia non funt accidentia foiitis (inim^e , fed funt acddentia totius cornpofti. Sed dicuntur ajmna fic , quia infunt carpori per ani?na7n principaiiter .

Nunc vero ex parte corporis confimiliter efi: notandum , in primode creatione vel forma- fione corporis, quod ex erabryone creatur Sc formatur per effedus ^ opcrationes {lellarum ,

(JU3C

T>€ Secretis Mulierum. 29

qu^ planetae dieuntur. Prrmo cnim materia cmbrycnis verhominis generandf, comprcfTa 6c coagulata per frigiditatem 8cficcitatem Sa- turni difponitur , huic materias a Saturno virtiis influitur vegetativa , 5c motus naturalis adfcri- bitur , 8c tunc patebit in tali materia operaf io aliqualitcr debita: Et ideo Medici dicunt , quod poftlapfum fpermatis in matriceprimimenfis in generatione, & in temporis fuccefiione , fe- Gundum exigentiam namrgefeminis, Satumo adfcribitur, quia fua frigiditateSciiccitate fe- men conftringit &: confolidat.

Pefiquam auBor pofuit aatdentia proprijs animie , mediantihus corporibus caleftibns , coii" fequenter exequitur de accidentibus corpris» N&ta , frigidi ejfjiringere (^ condenfare , tttpa- tetin expevimentQ. XJt ft accipifur oUaplena «- qUigj ^ponatur ad loeum frigidum, aquami- mratur , fi quod comprimitur. Sed calidi efl'ex- tendere , ut calor ferri facit ferrum extendere. Jtem calor in aqua buUiente ipfam exte?tdit i^ rarefacit in dimenfionibm , fed quia Saturnur effrigidus (cTfccus ; ideo affjnilatur terr^e , ide^ mnteriam condenfat , ^' comwimit. ferfus

Et frigidus fumme Saturnus ficcus & afper.

Slota duhium , utru7n aliquis planetarum pojfit influere frigiditatem ? ^ njidetur quod non-y quia i. de ceelo dicitur , Stellainfluit mo- turn {y lumen , fed tam motus quam lumen calejaciuTit •> ergo y <^c. P.cfpondeo qmd om- ms planeta infltiit calorem fed unusplus , al- ttr 'minus. Vnde Satitrmis a^ LunA minirrn B 3 /■«-

30 AlhertiMagniLibeUus i

jfiflunnt calorer.7 ^ r?fpeFfu alionirn plmutarum .

Sedexiftoftatim criturdubitatio, quia ali- €ui potefl: eflb dubium , utrum Sa^urnus reg- net , in eujuflibet embryonis conceptione ? Et fi non , tunc mirabile eft, quod diftum eft.

Uic movet dubium ^ efl illud , fi dicium ef- fet 'verum , fecjueretu? quod Saturnm jemper regnaret, ^ hoc effet mirahile. Confequentia mn probatur in litera , fed defe patet , quia §?mi diefiunt conceptiones puerorum.

Circa quod notandum eft > quod materia prim.a fubje<^a eft corporibus fupercoeleftibus & eorum rootibus. Ethoceft, quoddicitPhil. I. meteor quod omnia inferiora caufata funt a fuperioribus 8c ab ipforum raotibus guber- nantur. Et ideo neceffe eft quod ifta interior^ particulariter &; unirerfaliter refpiciantur a fuperioribus intelligendo de virilitate corpo- ris totius fupercoeleftis : univerfaliter enimifta inferiora refpiciuntur a fuperioribus , quia ni- hiLfit de materia elementali : nifi ex virtute corporum ftiperiorum : ideo dicit Commcnta- tor 2. Meta. quod natura non agit niii guber- natur a corporibus fupercoeleftibus , hoc eft, ab iutelligentiis. Particulariter enim aliquid fit in iftis inferioribus a caufatione fuperio- rum r quia una pars coeli , apta nata eft intro- duceretalem formam determinatam &fpecia- lem , alia vero aliam formam , 8c illiid totum videtur efle de intcntione Commentatoris in primo de generatione & corrupt. ubi vult quod generatio elementorum Scpartium ipfa-

rum

De Secretis MuUerum, 5 1

mm ad invicem ordinantur 8c confervantur per motus corporum fupcrcceleftium , Scper motus elementorum qui concurrunt genera- liter ad generationem mixtorum. Additau- tem commentator quod individua animan- tium 5c planetarum funt detcrminatarum cau- farum, 8c funtdeterminataad efTe. Etitatam t^Q univerfaliter quamparticulariterinferiora a fuperioribus relpiciuntur.

Hic auBor fol^vit qnxjiionem rnQtam f^' pri- mo ponit folutionem quandam : fecundo appli- cat eam ad propojitum ^ ibi. EtideocumnatU' ra,^c. Nota, materiaccelef^isrefpicitdetermi- nate elementum , quia in una parte generat i- gnem , ^ in alia corrumpit aquam ftcut njide' mus , quia figna hyemalia facimt generare a- quam plm in feptentrione , fed figna tejiinjalia plus faciunt generare aerem <vel ignem\in efta^ te. Nota , litera dicit corporafimiliumpartium , mde illa partes dicmtnr fmiles , quarumqua" ttbet fufcipit pradicationem totius , hoc intelli'' gende de partibm quantitatis : ficut qu^libet parsignis, t^ etiam ignis habet partes diverfa- rum rationum ftcut materia ignis ^ forma. Modo generatio partium fttnilium cdrporum , quod funt in elementatis ^ eleynentvs regun* tur , ^ determinata funt per motum corporum ccelefiitirn. Idem ef dicendum de pUnetis ^ i^idinjiduis ammantium. Et ideo contingit quod in rma parte terra homijies moriuntur , dr f- efent in alia , ihi pojfent revi^vere , vitam eorum. ^^a f aliquod, mixtum fuerit nimis *^ B 4 cali^

3 i Alheni Magni LiheUm 9

lalidnm in regio'm r.imis calida , illiid dehet foni ad regicns?7i frigidam ut ejus calor at- tem^eretur , ^ tunc illud fanitati refitua- tur.

Et irleocummatciiapnmofit fubjedia cor- poribusfuper cceleftrbus , neceffeeft, quodca- piat form.im alicujus fpecief determinatam ab aliqua parte fpeciali cd&li , ita ut non poifit eam recipere a corpore coelelli communi , eo quod tale corpus refpicit iftam materiam vel iftam formam indifFerenter : nam qua ratio- iie daret illam formam, eademdaretSc alias, quia omnes formss, quae funt in potentia in materia prima, 8c in primo motore, funtin aftu, ut dicit Comraentator 12. Metaph. ergo cum materia , fufEcienter difpofita efl , neceffe t^Q^Q aliquam determinatam partem inpri- xno motorc, primo fpecialiter refprcienteni' materiam ad hujus detcrminat fufceptio- nem, 8c ideo non fufficit agens particularc phyficuin flante communi influentia , 8c com- muni adioae corporum coeleflium. Etillud patet ex eo , quiapoflquam femen efl decifum, gerit in fe vim illius , a quo eft decifum. Et il- la virtus non gubernatur a corporibus fuper- coeleflibus uniformitcr , ita quod non magis gubernatur ab una parre coeli quam ab alia , i-. mo hoc modo deilitueretur in fuapropriaa- 6tione, 8c per confequens a fine. Etilludefl de intentione Arifcot. fecundo de generatio- BC 8c corruptione ubi dicit , quod ad^.^c- sxiente Sole redibunt aiixmalia , ci recedentc

Sole

De Secretis Mulierun^ 35

St3le aniraalia peribunt. Illud autem appareC ex intentione Commentatoris fecundo Me-^ taph. ubi vult quod materia prima primo non recipitomnem formam indifferenter , fedpri- mo formas elementales, &c mcdiantibus iftis^ omnes formas mixtorum. Illc autem ordo formarum non poteft efle nili ab aliquofpe- cialiter materianigubernantium , adrcceptio- nemformarum.

Hk atiEfor appUcat ad propofiimn Ififim ./5* hitionem ^ primo i'ri generali , fecundo in Jpe^ cialiibi , Et per hpmc 7nodum. Neta j jnoton* primus ejt duplex. ^yuida^n efi moter prifnus , ut ipfe Deus gloriofus , <c^ praeter ilhtw motiy' rem efi ppnere alium ?notorem, primo conj^n" Bum. Vnde fhilofophi ponunt 0HO fph^eras » ^ nonjetn motor-es , ideo quia qualiket fph^r^ habet fumn proprium rnoterem. Et prater il" los motores efi dare untirn motorern Jlmpliciter imTnobilem , cfui non -^no^vetur, immediate , fed mediantibus aliis fnotoribus conjunEfis. Mod» Jitera auBoris fc intelligitur , Omnes forma. in Tnateria compofita fwnt de primo motore fem- per ftmpliciter , ^ in affu.. Fnde Licomen fu- per primo Poferiorum dicit , quod efeBus prh^ fno habet effe in fuis caufis maxime effeHiniis^ fed in fe habet ep 'virtualiter. Nota , particu- lariter agens fub infhentia ■ communi poteji educere fermam determinatajn , quia omnls caufa priwa determinaia r^fpidens aliquam formam plus influit , qua7n pater njel mater. .Et ideo agem^ pmiculare rion .^roducit fme

^4 Alberti Magni Lihe Uus ,

determinato agente. Ita litera dicit , femen decifum hahet njim ilUus a quo efr decifnm. Ex quo duhitaret aliquis ^ n'rrm femen deci- fum effet animatmn ? ^ ^jidetur qffod ft, ^uia femen in quantmn efi in patre , tU77c ej} 'vivum vitam patris hahens , ^ ft hahet ean- dem natura,m in matrice , ibi erit nji^vmn. Hic refpondeo , qr^od femen fufum in matrice non ef^ <vivum formaliteri quia nec eftplantat nec animal , fed efl njivum naturaliter , quia me- duinte fpiritu fihi i^iterveniente . operatur 'ui- tam. Sed diceres , cum fit inanimatum , quo- wodo producit animam ? Dicendum quod me- diante matrice-» qu£ efi animata-, ^ median- tihus virtutihus propriis anim£ , peijesfeUas ^ planetas fpiritualiter repraefentantes fpiri- ritualem infiuentiatn , diverffcantur imagi- nes hominum fecundum Alhertum , ^ iden quandoque contingit , quod homo cmn capite nnius pcrci generatur , quia aliqua fella tunc dominatur i qu£ influit talein difpofetionem , ^ fc ef expertum quod in lapide aliquo ef faHa imago fcorpionis <vel ferpentls , quia ali- qua fella vel confeUatio refpexit ipfum, ^ ft- bi imprejfit illam fguram , ^ ix hoc contiM" git quod imagines aliquorum fgnorum fcul- pta in lapidihus hahent curare quafdam infir- tnitates » ficut recitat Haly , in centiloqui» Ptolom^i j &* vidit qj4.od imago fcorpionis fcul- pta cttyavit I^fione^n faBam in fateUico d Jcerpione animali , ^ fc videmus quod quan- dQ^.m ali^na corpora ?nortHa fepulta, fcilicet

htmp'

De Secretis Mujiemtn,- ff

homims centum annis vel amplius jacenpji- 7ie incijieratione , ^ hoc fit per natura^nfiel- larum refpicentium ilhid cada-ver , quod con- fervatur fine incineratione ^ comhufiione , praterea ex hoc patet quod quandoque opti- mi amici fiu7it inimici una caufa agente par- ticulari r & hoc acciditper infuentia^n plane- tarum repugnantium , quibus ipft funt fubjeBi.

Et per hunc modum manifeftatur , efTe de' Saturno propofitum , fcilicet quod habet di- fponere materiam 8c introducere talem for- mam : fedquod Saturnus (ic femper dicitur regnare in embTyonis conceptione, ficintel- ligitur, quodilium, regnare in hoc loco non fii- mitur pro alio quam influere taleni difpodtio- nem qiise ab alia parte cceli noneflnatainflui»- Et ideo fiin tali horanodisveldiei nondica- tur regnare Saturnus , hoc ex eo quod ceflat virtus fua , fed aliquis alius planetarum vel flel- la apta nata eft infiuere talem difpofitionem in materia, quam^^S^turnus influere nonpo- tuit , quia aBus aHivorutn funt in patiente hene pradifpofito. Et fi aliquis qusereret , cuf ' ita fit quod omniatalicurfu currant. Refpon- deo qiiod fic funt ordinata apud Deum, qui primo originaliter omnia difponit fecundum ordinationemfublimen, Sc cuihbet virtutem propriam fecundum exigentiam fuae naturae miniflrat.

Hic applicat fohtionefn "ad propofitmn fuum infpecialt. Nota , per textum folnjitur dubitatia- direBs in fomat quando arguebaturi Si pri-

3 i mm

5 ^ Alherti Magni LiieHus;

mus menjis attribueretur Saturno , ita ille VS' gnaref in principio conceptionis , tunc femper regnaret Saturmu. Dico Saturnumregnare-in- telligit dpliciter , 7ino influentia generali , alio 7mdo influentia fpeciali. Modo dicit quod Saturnus regnat omni die inflmntia generali; fed regimen fpeciale Saturni ej? , qua?:do' fue- rit indomofua, ^ tunc habetmajorem influen- tiam. Nota , Sattirnus ej^ frigidus ^ftccus , jdeo habet influere femini humidum <^ cctli- dum , qua fibi contrariantur virtualiter , mde emnis affio fltgratia contrarietatis , quia fimile mdditum alteri non agit in ipfum , unde ager.s ^ patiens in principio aBionis funt dijfimilia , fed in fine funt fmilia , quia omne agens affi- milatur fuo psijfo i:i quantum, potef mediante fua njirtute , quia orme agens naturale agit in fuum contrarium , fecundmn tdtimmn fua po- tentia,. urpatepi.de Ccelo.. Not.a , litera dicit a- Bus aHivornm:, i^c. Mbc patet exfgnis mani- feBis , ef enim c-iidam pifcis ge7ieralis qui 'Vg- catur Scorpio , ille inficit manus pifcatoris per rete , e^ non inficit rete , quia rete nen ejf difpo- . fmmiadhoc, ^c. Iternfolcalefacit aerem, ^ mn orbes ipfos , fcilicet inferiores fe , quamvis ftnt fibi propinquiores , hoceff, propter iyidifpofi- tionem ?nateri<s, <^ ideo peccavermt dicentes» ^tod licet fieri ex quolibet hoc non , 'videlicet &ma primm aHus proprius, habet fieri in pro- pria jnateria fbi difpofita , Item vota quod propria difpofitioyies non corrumpuntnr in ad- tv.,mffi. foXTtiie^ Et ex hoc- defiruitur opinio quts-

pQnity.

DeSecretisMtilierum, 57

ftmt j (^uod ^of^quam materia rnenj^rui efl dijpojlta , (^ qH^ndo ho7nims forma introdH- citur y tunc difpofitiones prirn^ corrHmpm- tur , hoc 7:on 'valet , quia tmic difpojltiones fruf^ra pr<£cefferHnt. Unde difpofitiones fint vnedium recipicndi illud quod fit de potentia materiie. Nota , quod mHor in litera , ofen- ditfs ejfe catholictm, inhoc quod ponit. Deura primordialiter omnia diipoiuilTe. Vnde Phi- lofcphi mere naturaliter loquentes fc hahe-ut dicere , quod ab seterno lic Deus difpofuit planetas, & fteJlas, 5c non denovo : ^idea Commentator fcmdo de Coelo , totum ccelum periret propjer illam inordinationem qu^ fie- . retper iUam fellam , ^ oporteret quod coelum non TKoueretur.

PoiVnxc qu:e difta funt , Jupitrr advenit , qui fua gratia Scvirtute materiamdi(ponit,adfu- fceptionem formae membrorum : 8c caliditate flia virtuali & caufali materiam foetus confor- tat, &:fua humiditate replet quse fuerunt de- ficcataavirtuteSaturniin primomenie, 8cfic Jovi attribuitur fecundus meniis.

Hic auBor exequitur de aliis pfanetis quart' tmn ad formatipnem fcetus , 'videtur qjuod planet<£ 72on formant (lc materiam feetus , qutA inter caufam ^ efecftim dicitur effe propor- tio : ^ fi fic , fequeretur quod embry» gene- ratus ejfet perpetuus > cum ipft planeta funt ^erpetui. Dicendum licef caufa propinqua funf corruptihiles , ideo corrum.piturfcstus. Tertio advenitMars, qjnifuacaliditate, 8c

ficcii^

jS AlhertiMagniLiheUtUi

ficciate format materiam , dividcns a lateri- busbrachia, & dividit collum a bnichiis ,_ 8c caput format, Sc huic operationi attribuitur tertius menlis.

Mota. Mars efl calidus ^ fucus e^ ideo ipfi habetfor?nare crura ^ brachia , qiuftmtfc- ca. Oportet eyiim qmd calor fufficiens con- greget partes terrefres ficcas , fi debent fi^' ri crura ^ hrachia. Nota, t^uodexUteraha- hemus quod caput formatur prius a Marte quam cer a Sole. Hujus caufa ef fecundum Medicos , quia in capite fur.t emnia principia <vit<e , ergo , primo formatur. Sed Arifoteles fonit quod cor przmo forynatur , quia cor fiuit tx omnibus membris .

Quarto menfe virtus Solis advenit , formai imprimit, corcreat, 8c animse fenfitivae mo- tum dat Et hoc eft verum fecundum inten- tionem Medicorum & quorundam Aftrono- morum , tamen fecundum intentionem Arift^ €or inter omnes partes gencrandas generatur primo, iScvirtuteejus omnia raembra nafam- tur , addunt enim quidam ad iftam partcm di- centes; quod Sol cft radixtotius virtutis vita- lis, 8c tali opporationi quartus mcnfis adfcribi- tur.

Jtem Thil prapter iUum textum adfcribunt generationem hominis Soli, dicentes homo ge- nerat hominem 5c fol , m dicitur , 2 Phyfc. quia k fole <virtm radicalis dependet. Contraft fic , fequeretur qmd homo deheret dici Jdaris ^ ceelefiis creatura , quia effecius ab eddem deno'

mina*

De Secretis MuUerum. 5 9

minationem fmni a qno habet e-ntitcitem. D/- cendmn qnodfol ejlcarifa remotay ideo non fu- mit denominationem effe^iis hfole,

Quinto tcmporc qus^dam exteriorum membrorum Vcnus fua virtute pcrficit , &: quacdam exteriora format , aures, nares, os &; virgam virilem in mafculis j 8c pudibunda , fcilicet vulvam , mammillam , 8c alia membra infoemellis: manum 8c pedum feparationem facit Scdigitorum, Scifti quintus menlis aifi- gnatur.

}>lota , Venus efi benevolus Planeta , ^ eft 'uirtualiter calidus , ideo perflcit membra ex- triora , fcil. os , ^ af4:}'es , ^ te(^iculos,fednjide- tur quod tefticuli debeant primo generarit quta junt principalia membra , flcut cor ^' caput , tnediantibus quibm fe natura continue falnjat. Dicitur , quod tejiiculi non funt ita frincipalia membra , jlcut cor ^ captt , quia videmus tefliculis ablatls adhuc 'vi^vere ho- fninem , fed capite ahfci(fo ^' corde ahlato , %d~ teriusibi vitam non 'videmus.

Sexto tempore influentia 8c regnatioMer- curii inftrumenta vocis' format , fupercilia componit, oculos fabricat, capillos crefcere facit , ungues producit. Et ifti operationi fextus meniis attribuitur , unde verfiis.

Inflrumenta novem funty guttur, linguat palatum ,

^imtuor (fr dentes ^ duo lahrafimuU

Septimo tempore Luna operationi finena imponit: replet cnim fua kumiditate angu-

4® Al^erti Magni LiheMm 9

ftiascarnis, 5c aurigenas carnes infuperficie complet. Venus vero & Mercurius humidita.- tem tribuentes tpti corpori , nutrimentum dant. Fa- ifti operationi datus efl feptimus menlis.

Itent nota , Luna replet poros carnis , ^&fi^- cit fcetum effe plenum fuperficie , fcilicet in cu- te. Item fi aliquis puer nafceretur in feptiyriQ menfe-, illemorersturj quia non ef adhuc debi- tefermatus ^ conjolidatus , ergo , ^c.

Poftea influentia Saturni , cui octavusmen- ^s adfcribitur. Et ille Saturnus multum in- frigidat Sc ficcat , & per confequens ftringit foe- tum , 8c ideo aliqui Aftronomi ponunt foetum generatum in odlavo menfe moribundum vel mortuum effe , ut in fequentibus manifeftabi- tur. Deinde in nono mcnfe dominatur Jupi- ter , qui fua caliditate 8c humiditate foetura betificat: 8c foetus qur generatur in iitomen- fe, eftfortisSc bene dilpofitus, Sclonga; vitse , Sc eft fortis gratia caloris , 6c longae vitse gratia humiditatis.

Hic auBor fonit in quo tnenfe Saturnus ha- bet fuum dominium , c^ dicit qmd Saturnus in oBanjo menfe hahet infiuere. Et mta, quod fi in aliquo membro deficientes pueri nafcun- tur , 'vel generantur cum quatmr digitis zn TnanUy <v'elcumtribus, hoc e^ propterdefeBum materia. Similiter f generaretur cum fex 'vel feptem digitis y hov efef ex ahundantiamateri*e.

Eft autem adhucnotandum , quodmembra sorporis organici duodecim. figpis- Zodiaci

attri-

De Secretis Mulierum* 4 r

attribuuntur. Primum ergo fignum totius iphssrtecoeleJxis eil Aries , in quoquidem figno Scle exiftente temperato , ht calidum 8c hnmi • dum , & tunc efi: niotus ad generationefh , ideo- motus Iblis in arictem dicitur principium vi- tse , & radix virtutis vitalis : propterea arieti attribuitur caput in homine 8c ejus conditio- nes. Nam aries in ccelo ell: dignior pars coeli , quia principium divifiones fph^rae per duode- cim figna , ficutcaput inhomine vocaturdi- gnior pars corporis , 8c ideo merito arietiefl affignandum , & quraSolcurrensinhocfigno calidum & humidum naturjsmovet, Sccaput inhominedicitur principium fpiritus vitalis.

Foftquam auBor ofiendit influentiam pia" netiTrtrm <^ flella.rum refpeHu fcetus , nune confequenter prnfeqmtur de effeBu fgnorum.^ Nota. Aries efi calidus ^ humidus ^ eorre-' fpondet Veri. Ver enim efl caUdus ^ kuTnidus , O" tunc anifnalia maxime appetunt coitum , qiiia tunc augmsntatur calidmn ^ humi- dum gratia Solis exijfe?itls in ariete , ^ maxi- me in 'viris tunc eji appetitus. Propter hoc e^ tiam mater Ecclefta ftntuit jejuniu?n magis in iUo tempere t^uam in alio tempore ^ propter lu- xuriam illo tempere refringendam , quia tunc hqmines co^ifiricfi hyeme r.evertuntw ad 'vi- iorem.

Unde Verllis.

hiarts mr.res-i Februaque canes ^ MajomU'

li-iYcS.

MotiZt Aries hahct domiriari fup-er caput in

4 1 Alherti Magni Libellm ,

quo njigent omnes potenti<e anim<e , ^9 tant» quia ipfe Aries eji pyincipium 'vitalis opera' tionts, ^ ftc caput in quovigent omnes poten' ti^ anima , ^ ideo Medici dicunt quod <virtus njegetati^va corporis eji in capite principaliter , determinate , fed in corde originaliter. Sed dubium eft utrum njita magis conftfat in cor- de quam- in capite ? Et 'videtur quodin capi- te, patetper Anjicennamy qui dicit quod 'vidit nrietem 'ambulantem corde extinBo , hoc effe non pojfet , nifl njita haberet principium de ca- pite. Sed contra hoc ef , A^uerrois in fext§ Phyfc. qui ipfum deridet , dicens fe 'vidife a- rietem currere hinc inde abfciffo capite. Unde ji^verroes njult , quod vita principaliter <^ ori- ginaliterfit in corde , fed ex confeqaenti in ca- ^it^, Sed Medici (unt fnultim fenfuales , <^ hoc ideo , quia ojident in capite ejfe fenfus njir* tutum , ideo dicunt 'vitam confifere in capite principaliter , fed no7i eft ita , immo in corde. Sed quid dicemus ad auHorem in litera , qui dicit quod caput eftnobilior pars corporisl Di- eendum quod hoc njerum ejl fecundum appa- rentiam ^ majorem operationem fpirituum njitalium , quia in eo apparent magis operatio- nes 'vita quam in corde. Fhde non dubito quin fiatura nobilicrem ^ meIiore?n p^.rtem cor- porls coUocavit in medio corpovis, nam cor efl primum 'vivens ^ ultimum moriens, hoc non effet nifi cor effet principalijjirmm membrorum eorporis.

Tauroquideni coUum » humeri Scfcapulx

Gerni-

De Secretis Mulierum. 45

Geminis attribuuntur , Cancro manus 8c bra- chia , 6c Leoni quidem pedius & cor 8c diaphra- gma , Virgini ftomachus Sc inteftina , 8c coftsc & lacerti attribuuntur. Et hoc videtur cfTe medietas corporis fccundum curfum mcdic- tatis cali , videlicet ut a partc fepentrionali eil annotata. Libra vero fecundam partem corporis relpicit fcilicet renes Sc eil princi- pium caeterorum tnembrorum. Scorpiovcro loca libidinis refpidit, tam ex parteviri , quam expartemulieris. Sagittarius nates , Sceaper quse natura feceflum demittit , 8c pofteriora refpicit. Capricornus vero genua 8c aliainfe- riora refpicit. Aquariusvero tibias refpicit. Pi- fcis vero quod cft ultimum , formationes pe- dum refpicit Sc plan tas , 8c fic breviter habi- tum eft judicium cx partc duddecim fignorum.

Hic auBoY ofiendit ds aliis fignis dicens y pa^ tet in textu. Rota , litera 'vult in tantum quod Lrma exiftente in talibus Jlgnis , qua refpicimt illa membra , ut patet in litera in illis membris , non debit fieri minutio fanguinis Luna exi-- ftente in aliquo ftgnorum.

Et non opinetur aliquis illa fid-a fore. Nam fides hujusinmultis experimentis valet invc- niri. Nofcat ergo experimentum quivis quod ■malum 8c venenofum eft tangere aliquod raembrum Luna exiftente in tali figno illius membri : 8c caufa iftius eft , quia natura Lunx auget humiditatem, quod experimiir adfen- fum , quod li carnesrecentesponantur de no- £le ad radios Lunss , ibi generantur vermes

u\

44 Alheiii Magni Lihellm ^

incarnil^. Scillud non iemper apparet eodem modo , fed prsecipiie in fpeciali ftatii Lun^e.

Ric mBor -coTJprrhat diffa fua per experi- Tnefita. Nota , ft carnes in plenitudine Lun,e fonerentur ad radios Luna , tunc con^verteren- tur in 'vermes , ^ tunc fnagis quam in alio temporei quia tunc Luna eji multum humida> Et ideo dicit auBor in fpecialij^atu Luna , ^- hoc patet ft aliquls 'vulneratus poneretur ad radios LtiVte , hoc nocej-etfibi , quia omnes hu- _ miditates connjenireyit in locwm 'vulneris ^ Luna augmentat hmniditates , ^ fic humidi- _ tas nimis feret intenfa : fed Ji ponatur ad ra- dios Solis f non ejl mci^vum , quia radii Solis faciunt kumiditatem exhalare , ^ fc ex ijfis patet quod femper in plenilunio menfis majo- ratur humiditas, fcilicet cerebrum , meduU0. €^ menffruum, ^idet tunc di^.ci:le efi. fudere ^ropter huwiditatem cerehrinimvs intenfam.

Ut illud lane intelligatur , eil advertendum , quod quatuor funt ftatus Lunae fecundum Al- bertum intradlatu dc ftatu Solis&Lunse. Lu- na vero in prima ejus intentione eft calida Sc humida tifque quo eft femiplena, poft hoc nunc dicitur calida 6c (icca , q uoufq ue iit plena.. Deinde eil frigida ufque eft fcmiplena in decre- mento, ultimo vero eft frigida ufquc quo fo- li adjungitur , 8c in hoc ftatu maximiC hume^-at; humida putrefaciendo , ideoque cum Luna au- geatinomnibus membris humiditatem , tuac laedere membrnm ferro eft ideni quod graviteir yulnerare > quia malum eft huraiditatem adde-

re

DeSecretfs Mulierum, 45

re hiiTnidirati , Sciicperconfequensaugmen- tatiir docurnentum.

Hinc coiifrr/riUt dicttr/n fn^im. Nota qmd

^rima quadra correfpondet neri , qtii ep cali-

dus (^ hnrmdns , ^ qni genermitm in ijfa

qumra, fnnt fanguimi. Sectmd.a quadraeft Ji-

■milis igni caUdo ^fcco, <i2' tti7ic iUo figng gene-

rfvnttiY c-holerici. Tertia qiiadra correjpondet

teiT^ qrije ejr frigida ^fcca-, c^ tmc nafcun-

tur melanckelici. ^inarta. qtiadra correfpon-

det a(fiit£ qti£ ef httmida ^ frigicla^ i^ttinc

Tiafcuntur fhlegrnctici. Et fectindnm hoc di-

cunt alijui , quod fi carnes poncrenttr,' ad ra-

dios Ltm^ cum fnerit in quarta qtiadra , tum

citius C0fi~oertere7:tur in 'vermes qtra^n i?t pl-e-

mtudine Lun^ , qiiia tunc 'inaniim eft Ltin^

hundditas 'vigorofa.

Nota f fi aliqtds doluerit in quarta quadra., func 7ion debet trahere fangtu?iem , nec 'vul- fierari ^ maxime in cerebro. Ratio efi , quiA tunc per illam rjuhisratioyieyn humiditas au- gmentaretur nimis , ^ id,eQ fieret nocivum in tnembro.

Sciatis autera fbcii mei, qaamvisqusdara mulieres Ciiuiam rei Jiujusoccultamignorant, tamcn qu^rdam mulieres bene c.^e£tum co- gnoicunt, Scplura male exiito operuntur, ut Gum vir eftincoicu cumeis, accidit quando- que viris magnalseiioScgravis inteiLiuex in- ■fe^tione membri virilis per ferrum apponnim pereas, prout quasdam mulieres vel meretri- €-es Dodl^ funt ia i.lli nequitiaSc in aliis. Et

fifas

4^ Alherti Magni Lihellusy

fifas eflfet dicere , hcc quidem defcriberem » fed quia proprium meum creatorem timeo, ideo de illis occultis ad prsefens nihil mani- feftabo.

Hic ponit qUuedam ytotabilia , ut patet in li-

tera. Nota quod qnadam muUeres fwnt ita

caut<£ ^ afiut£ , ut accipiunt ferrufn , ^ op-

fonujit njulvis , iy ijlud ferrmn Udit njirgam ,

fsd vir non percipit propter nimiam deleEiatio-

nem & duleedinem njul^v^ , poflea tamen fen-

tit ; ideo maxime cwvendum ef * ne fat ceitus

cum menfiruofis mulieribus quia exinde hemo

pojfet Incidere in leprayn , ^ quandoque in

magnam infirmitatem , quia 'vena tranfennt

h fingulis memhris ad teflicHhs ■, ideo teficulis

Ji?fis eito potef ladi totum corpu^, Vnde dicit

Dia , [i mulierem me-afruofam \cienter accef

feris totum corpus tumn infeBmn erit ^ mul-

tum debilitatum , quod rjix infra menfem ^

njeriim colorem ^ fortitudine?n rehabehis , ^

flcut liquidum njefimentis tuis adhneret , fc il-

le foetor omnia interiora hominis corrumpit.

Dicit venerabilis Hippocrates de naturis ho-

minum : M?-ilierem menfruofam non accedas ,

quia ex ifo fcetore aer corrumpitur y ^ omnia

interiora homijiis cenfunduntur. Nota , au-

Bor timet Deum fcribendo fecreta ufque ad ul-

timum , ne aliquis expertus forte malum ope-

raretur per- iUa fecreta.

Item de quarto ftatuLunae precipue poifu- mus eflfeiflum declarare prsedidrum alio expe- rimento, quod fumiturquod radii Lunae de

nodc

De Secretis MuUerum. 47

noiCle fiibintrantes & pervcnientes ai caput dornnentis, faciant dolorem capitisScfluxum rheumatis. Et caufa hujus d\Gt:i eft prius.

Uic ponit aliud experimenturn de quarto JlattisLuna: Nota-, quod caufa hujm eji ^ quia tunc Lritite ep multum humida , ^ quia rhett- tna catffatur ex fuperfiuitate hu^niditatis , i- deo facit catharrum , unde 'verfus.

Jejunes , vigiles , facien=^ lic rehumata cures , Et qtiia hurniditas Lu7J<e perttirbat ht^mi- ditatem cerehrii ^ atigwentat ipfarn , gratia hujits atigmentationis fit fuxtis per nares , ^ Ji tunc illi radii innjtnirent 'vulneratum , tif- que admortem l^derent ipfum ; id^eo vtdnerati pr^efervandiftint d radiis Luna. >^

De InfluentiisPlanetarum. C A p. I I L

pOft hoc vero ad infliientias Planetarum (quos antiqui vocaverunt deos naturse iu- per hominem ex parte corporis & animac) nuncrevertamur, 8cc.

Po(!quam 'vero auHor oflendit quomodo per Planetas habct formari foetus , hic ofe?idit quomsdo ifli planet(e fe habent ad foetum ex parte animce , njel corporis , vel fimid, Nota qmd playtetce hene dictmttir dii naturje. P^atit qiiia nattira regitur ah ipfis 3 fcut regnum d rege. Unde totus iUe mtmdus fenfbtlis contijt- guus efi d fuperioribtis rationibus , tit tota 'vir- tus ejtis inde guhernetur. Sed diceres ^ f pla-

nette

Aiherti Magni LiheJlm $

veta funt Dii mtur<£ , qmii tunc facit cceliim fteUatmn ? Dicitur quod hoc ef: caufa uriiver- falis natur^ <ij' wnformis ^, fed planet^edi-oerfi- fcant effeBum fectmdurn eormn inotmn. Vnde planet£ dicuntur d pUnos Gr^ece , qmdejt pla- num-i fi^ve error Latine, non quodin fe errenti fed quia ex eorurn 7notibm fiunt diverf erro- res in rnundo i^ in efeBibus.

Saturnus qui eft fuperior , 'obfcurior , 5c gra- vior Sc tardior aliis planetis co^leftibus , facit natum qui fub eo nafcitur , fufcum incolo- re ex parte corporis, Scplanumin capillisni- gi*is 8c duris , 8c caput turbidum 8c bene bar- batum , 6<; talis homocontinetfubtilepeO:us, Bc habet fciiTuras in calcaneis figuraliter, 8c hoc eR- fecundum difpontionera figuralem. ^Secunduni vero animarQ malusefc , multum perlidusSc malitiofus , iratus , triftis , 8c mali- gnae vitse , fcxtida diligens Jk turpia veftimenta femper induens,Sc non eft luxuriofus, 8c in plu- ribus Venerem minime diligens > imo natura- liter abkortet : imde breviter notandum ; quod fecundum intentionem miagiftri mei in illa fcientia experti , quicunque natusfuerit fubSaturno, habetomnesmalas difpofttiones corporis.

Hic auEior profequitur -intentum fuum. Et dividitur in 7. partes , fecundum quod 7. fu?it ^laneta. Rata qucd Saturnus ef fupremis pla- neta ^ complet curfum fmtm in ^o.annis: ita cfuod redit ad eundum puncfum Zodiaci , a qm incipit. Et fecundu7n Ptclomieum , &

rna-

De Secretts Muheriim. 49

niaiii}rn:n Rabbi Moyfem Saturmts eft planeta fupre^^iti-s , i^ maxtTne dtfiat a terra , ita qmd adillayn "^artsm iihi ta77git fph.eramjovls ^ ho- mo "venirst a terra i?t 5*7 34- arinls , (^ infeptua- ginta fepte7nfeptimanis , ^ in ^.diebus, fup- pop.to qHod- dieta hominis effet decem miliaria. Et fecundum. Jftrono^Jws , Saturnus ejf tant.e magmtud.inis , qtiia e(l nonagep.es maior quam tota terra. Item diHum efc in literaquod Sa- turnus eft m^ultum tardm in motufuo , hoc de- bet p.c inteUigi quod iri tempore longiori com- . plet curfum fuum. Vnde Saturnus efv hene tri- gejies major Sole y quantum adfuumorbemi ^ ficHt Sol pertra7ipt fuum orbem motu propri» per Zodiacifigna in uno , fic Saturnus in 7, o. an- nis ^ fic monjetur njita "velociter pcut Sol. Ver- hi gratia , Si duo hcmines arnbularent , uniis per 7,0. dies perambularet trtginta miliaria , alter unim miliare , tunc alter qui amhulaf; unum7niliare y arnbulat citius , non tamenve- locior ejf in ?notu , eo quod in aquali tempore pertrarft de fpatio fecundum Philofophum 6, Fhjfcoru7n. Item nota quod litera dicit , Sa- turnus facit '-ictum fuum fuPcuyn incolore. Ra- tio ejr •) quia ?^aturnus ej} fimJlis terree quia ef^ frlgidus ^ ficcus , obfcurus, niger i^ njirtualiter facit 7iatum obfcurum. Ite?n facit natum pilis duris , quifk eji terrefris complexionis , ^ ide^ foetus humores multos caufat (^ grofos , dqui- bus generantur grojji pili. Item natus ejus ejl trij^is , quia melancholide complexionis 'vir- tualiterj ^meIa?ichoIicifunt triflest quiafem"

C

50 Alherti Magm LiheSus 9

ferincUnantjeadterram. Itern yiatm ejm ef^ figerincefHy quia ipfe ej^gravis Jicut terra , ^ ideo difficalter motiiifr' Item ipfe mn appetit eoitum, quiaejificcus , i^ ffvnltappetere , pof fet uti calidis bene conditis , ^ humidls ciha- riis, Item ille natus femper ef invidm s/jyper- fldus , quia nuUum hahet gaudimn , fedfmper melancholizat , (i^ ejus fomnia ut plurimum funt 'vera : fcut njidemus fatuos, quipradi- cunt fape futura per phantaftas ^ melancho' lias , ^ ipje femper cupit federe in angulofoli' tarie. Item nota , litera dicit quod ipfe habst Jciffuramin calcaneis^ id eft^ divifoneminpe- dibus circa' anterroYern partem , fcuti equi: ^ calc:meus eft una pars pedis in anteriori parte , quja primo terrirni calcajm^ , <^c.

Jupiter veroftellaregalisexifcens, pia, dul- cis 8c lucida, temperataSc profpera, facitna- tiim optimum, quia nato fub eo dat faciem pulchram , oculos claros , 5c barbam rotun- dam. Et figurat duos dentcs fuperiorcs ma- gnos, &: ^qualiter divifos. Et dat homini co- iorem album rubeo permixtum infacie,8cfa- cit longoscapillos- Secundum animam vero, facit natum bonum & honeftum ac mode- ftum, & erit longse vitse , diligens honeftatem, diligenfque veftimenta pulchra , Scornata, Sc deledlabiles fapores &: odoresei placeht , & erit mifericors, largus, jucundus, virtuofus&ve- raxinfermonibus, incedenshonefte, 5crnul- tum profpicit terram.

Ponit de pcundo planetsm, qui dicitur Ju-

piter

De Secretis Mulierum. , 51

piter , unde fecundurn Aflrmomos com^let cftrfum fuiim in i a . einjm , ita quod fuh quo- lihet (igno moratur ad unum mnttm , Wiide fe- cundiim Afironomos , Jupiter multuyn difat a terra i quia ad illam partem, ubi eflfropiit" quior terr^ , homo 'veniret de terra in duobuf miUibii^s armormn^ in f%6.a7inls, i^ /\.. fepti'- Tnanis ^ f. diebw , fuppofito quod dieta effet I o miUiaria : (^ magnitudo ejus efl talis , quodi quinquagefies ejl major terra. Item fupiter dicitur fuijfe ille , quia expuUt patrem regno , fic fupiter ey.pellit operationejn Saturni , quia ftbi contrarius ej} per totum , utpatet in litera : quia fecundum AJfronomos , qui nafcitur fub jove perveniet ad ^nultos honores : facit fa- - ciem pulchram , ^ facies ef; nobilior pars corporls. Vnde fu^iter plus laborat in facie qttam in aliis ynembris , ^ facithominem al- bum rubedine permixtum : quia iUe color eji pulchrior inter alios , quia ejlfanguineus. Item facit barbam rotundam , quia rotunda Jigurx. efi nobilijftma figura : ex Jecmido de ccelo. Et ideo caput pueri rotundum ejf diligendum » ideo nutrices folent comprimere ^ rotundare facies , i^ capita puerorum. Item facit capiUos longos , quia facit natum calidum ^ humi- dum : humiditas enim cum ■ calore ej^ caufa lorh' gitudinis pilorum , unde pilus eft fuperjiuum ^ refiduum humiditatis quod exit per poros. Et qiii cito barbefcunt funt bo?i£ cemplexionis : Item natus fub fove e(i bonus fecundum ani- wam , fidelis ^ addifcens , ^ coitum appetejis,

G 2 ^be^

52 AlhertiMagni Lihellm y

^ hene a^petens gratia caloris , potens ht opere gratia humiditatis fufficientis , ^ bene capit Jingnla qUie andit, quia habet fpiritus hahiles ^ fatis humidos i quia hwnidiis bene recipit , quia calidus hene deleciatur. Et-nonpiger, ideo Jpiritus fenfuum exteriorum deferujit fpecies fenfibiles z^ virtutes interiores animce fcilicet ad 'virtHtem i?nagi?iativam ^ ratiocinati- 'va?n.

Mars ciim fit intcmperatus in caliditatc & ficcitate , fecundam lioc facit natum fuum ru- bci coloris cum quadam aduftione 8c cbfcu- ritate , licut videtur in his qui paiTi funt a So!e , 8c habet paiTos capillos , parvos oculos , totum corpus habet curvum J^c groiium aliqualiter , Secundum animara vero fallax , inconilans, in- verecundus , irafcibilis, proditor, difcordias 2c bella feminans , & fuperbus erit.

Hic exequitur de tertio Vlaneta qui dicitur Mars. Nofa , quod Mars ^mvetur taliter fub Zodiaco , quod complet curfum fuurn in duobus mmis , ^ difat a terrafic , quod ad illam par- tem uhi propi-aquiar efl terra , horno veniret 40 o . e^ 9 o . annis , ^ 1 1 .feptima^iis : ^ qua- tuor diebus , fuppofto qmd dieta ejus ejfet no- <vem miliaria. Item nota , caliditas ^ ficcitas funt caufje adufiionis , ^ crifpitudinis cri- niiim , U7ide nota quod nati ftih Marte habent paucos crines : caufa ficcitatis : i^ habeiit cur- 'vosfeucrifpos crmes gratia adufiionis: Ifaap- parevt , quia 'videmus cum calamijfro fim- me cMlefaBQ crines crifpantur , patet etiam

qmd

De Secretis MuUerum» 5 3

quod crifpitudo crinium arLuit iracmdiam.

Item yiatns fub Marte ejv ruhei coloris , cum quadarn obfcuritate , (juia calor ruheus caufa- turexeo, quia calidmn agit iii humidunii ^ eonfumendo humidum reVmquit ficcum , ficut 'videmus quaiido d.ehent comhuri lateres , quod fmte CQmhufxionem mn funt rubei , fed polJea conftmpto humid.o efficiu7:tur ruhei. Et ifti Tiati hahent par^vos oculos , quia oculus efi ' 7nemhrnm in quo 'viget hu?niditas , quia oculus efr aquea vaturce ah extrinfeco , fecundo de d" nima : quodpatet , f: laditur , exit aqua , ^ Mars eji calidns i^ ficcus , ideo non potef formare 7nag7ios ^ pulchros oculos . Item Mars inducit hella , qtiia exfccat cerebrum , ^ cor incendit 9 ^ fic ira generattir ctrca cor. Unde ira ef^ ac cenjio fanguinis circa cor , ^ ideo Mars fecU7i- dmn antiquos 'vocabatur Deus beUi. Item efl fallax. Ratio , quia ej} (lccus ^ calidus , ^ fie femper eft iracundus , <^ cogitat de ?nalo , nt fallat homines ^ prodat. Item fatis appetif coitum , quia calidus , ^ modicum poteft , quia, carethumiditate.

Sol quidem regalis ftella exiilens, lumea mundi Sc oculus vocatus, natum fub eofa- cit, carnouim Scfaciem pulchram , Scoculos magnos , colorem album cum quadam ru- bedine , bene barbatum , & longoscapillos. Secundum animam. vero , ut quidam fcri • buntj facit hypocritam & malum juftumin e.xteriore p.irte apparentem , & facit »homi- nes multum fcientes fecundum aliquos. Sed C 5 inveni

54 AlhertiMagniLihellm ^

inveni aijquos diccnces quod natus flib illo planeta cft regularis , religiofus , profundse de- votionis, fapiens, dives, diligensbonos, de- primensmalos.

Se^nitur de quarto planeta qui dicitur Sol. XJnde Sol de fua natura eji planeta calidw ^ ideo influit natofub eo calorem 3 ^ efficcus , fed temperate. Seddic^s , ft Solefl: ficcHs ftcut Mars , quare non influit eundem efeBum ? dicendum qmd propter caliditatem ^ ftccitatem , 5*/ ^irtualiter ejl humidus -, ^nonficcustnifltem- perate. Item, Sol fecundum antiquos diceba- tUf pater DeorUm ; quia Sol eji principium oji- tte , idefl, influens e[fe emjii rei y itaquodSelper eJHs acceffum ad hamif^h^rium noflrum in- fluit fertilitatem ■, ^ generatiormn ^poflejus receffum njidemus flores arefcere , ^ terram fie- ri aridam , ^ in qmlibet figno manet quadra- I ginta dies , ^ curfum fuum perficit in uno an- m , motn proprio ^ naturali. Et fecundum <i_Aflronomos tantum diflat a terra, quodadil- lam partem qua propinquior efl terr£ , homo 'veniret in ^oo. <^ ^o. a?mis , ^ ^6.feptimanis , ^ duobus diebus , ita quod dieta ejus ejfet i o. miliaria. Itemnatus fib Sole efl hypocrita : ^ dicitur ab hypo , quod eflfub , ^ crifis , aurum , quia habent malum fub auro , idefl^ fubbona apparentia. Verfi^y

Omnis hypocrita facie teniis eft hcreraita.

Mente licet tacita latens fanguis aconita.

Item Sol calefacit temperate , (iy ideo facit natum fub et rnagms fapientia , quia calor fal-

tem

t>e Secretis Mulierum, 5 5

tem moderatus e(l iiijirumentum operandi 'virtHtes anima ^ quia calor facitfpiritus agiles ^ pro??3ptos. Item dicunt quidam , nat^is fuhfo- le libenter 'vult ?nitti in exilium , quia amahilis efl ^ jucundus : ideo Deus pro^videbit ftbi de o- 7nni bono : Item Sol fecundum Ftolomaum i?i Centiloquio fuo , dicitur effe oBies major quam tota terra.

Veniis eft ftella benevola 8c facit natum pul- chrum, Scmaxime oculis & faperciliis carno- fum , mediocris ftaturae, fecundum animam ve- ro blandum , facetum , cloquentem, muficalia diligentcm , voluptatem , gaudium 8c choream defiderantem , ornatum corporis diligcntem 8c fuaviter intercedentem.

Profequitur de quinto planeta qui dicitw Venus. JJndtVenus habet plura nomina. Primo dicitur Venus a 'venerandot quia antique f^- nerebantur eatn caufa amortf. Etiam dicitur Lucifer, quia de mane Iul im indicat, quanda Selem prtecedit. Secundo 'vefperi dicitur Hefpc- rus , quia 'vefperum de noBe indicat , folem ta- men fequendo , ^ habet calorein candentcm i^ fulgentem inter fjdera , ^ complet curfum fuum in 3 oo. g^ 3 8. diebus , c^ Venm efi in ma- gnitiidine fcuti una pars de iS. partibus terr^ ^ fecundum Afronomes difat a terra , quod adillampartem ubi propinquior efterr^, hom» 'veniret , infexagintaquinque annis , ^ ^9-fi ptimanis i (^^unadie: fuppofito quod dieta ho- minis effet decem miUtaria, Rota , Venus efipla- neta calidus ^ humidw njirtualiter , ^ facit C 4 natum-

5^ AlhertiMagniLihllm^

natum Itixoriofum ^ pnlchrr^m , quia gratin humiditatis facit ipfm/J foffe in opere. Itcm fa- cit natum diligere mufcalia , quia mufica ejt milis fro cantantibus ■> ^ ciniatorihns, quia

■ carmina confortant avnorem. ■ Itan rtota , fi'pPo-

■ fitoqtiodVe^ms ^ Saturnus 'vcnireiit , fecundum appoftum, tunc 7iatus illo tempore non ejfet o- ?nnino malus , nec bonus , fed mediofe haberet modo V quia bonitas Veneris retar.dat malitiayn Saturni quantumpotef, ^ fic facit meditm.

Mercurius quem AftronGmi iblentailequi , afferuntScejus radios contrahi , facit natum corpore gracilem , fatis parvx perfonse , barb^s pulchra: & rarce. Secundam animam vero erit lapicns & fubtiiis , pliilofophiam diligens 8c lludium, Scerit bonoram morum. & perfefci fermonis, & illc m.ultos acquiret arnicos,. 8c tamen non multum fortunatus. In eo bona conlilia vigent , verax 8c nullius pcrn.di3e , ex- pers intidelitatis & infcius , & non confcius , id dk., fbciusinmalo.

H/V exequitur de fexto planefa qui dicitur Mercurius. Nota , quod Mercurius fen p^r gra- ditur cum Sole , ^ nnnquam ab eo difat a?n- flim quam. 3 o. gradibus. Calorem habet radian- tem , raro propter 'vici^iitatem folis ^videtur , fed tamen in meridie mecliante fpeculo ^vide- tur. Et dicitur Mercurius", quaji Mercatorum Kyrios , idef, dominus , quiaMercatores indi-

■ gent eloquentia. Vnde Mercurius dicitur Deus

■ eloqueiitia , (l^ complet curfum fuum in 333. diebus 3 itaquod modicum minm qmm p>er an-

nmn -»

DeSecret^ MiUerum, $j

7i!nn j ^ quantitas Mercurn eft fictit una fars de iiooo. partibus terr^e , ideo ftella eft parva.

Ltteva dicit quod Mercurius contrahitur a. radiis SoHs, B.atio eff , cjnia continue fne^vetw fihSoIe; e^ p-opter radiosSoIis videri non po- tejl quia majus lurnen o^ufcat minns. Itemna- tus fnb eo diligit philofQphiam , quia facit na- tnm fuhtilem fecunthim animam » ideo diligit fubtilia> Itern Mercurius facit homine^n lo- quacem , multiis patitur infirmitates , eflqus boni confdii.

Liina ciim fit velocioris motus , facit natuni vagabundura ,iermoneverum, nulliusfervitif» j ucundum 6c mediocris ftaturse , & Jbabet inse- quales oculos , fcilicet unum altero majorcm.

Exequitiir de ultimo planeta qui Lufia di- citur. Septimo nota quod Luna ef njelociffimi motus, ideonatusejus ef <vagus, necpotefdu' rare aliquo officio 'vel fervitio. Et quod Lu^ na efh <veIociJJtmi motus patet , quia quant» Planeta ef inferior , tanto citius inonjetur > qma. Luna coT^pIet curfum fnmniri 27. diebus S" 7» horis. Secundum Afronomos tantum difiat a terra , quod ad eam partem uhi propifjquior eji terr<e ad concavwm orbis Luntg homo njeniret in 12. annls ^^^^- feptim.anis e^ 3 . diebus,fup- foflto quod dieta ejuf^ejfetdecem miliaria cum dimidia , Rota quod Luna habet lumen a Sole , <i^ quando currit cum fols habet majorem 'vi- gorem ^ 'vim utinno-vilunio , i^ in quolibet menfe anni complet curfumfuumper 12. fgna, M Luna 'videmtu maculam , ^ eanfa hnfis

5 f j&erfi Magni LileUm ,

e^ per Comment feamdo de Coelo , quia Ltma eji corpus rottmdum ^ rarum ^ denfitm ex Tiubihus , <^ ideo in medio propter raritatem Tjonpotejf renjerherare lumen folis t ^y penetrat ipfum in tnedio ^per hocpatet obfcuritas.

Et fciendum quod omnes ftellse 6c alis! par- tes corporis fupercoeleftis iIFa officia divinitus cxequuntur, &femperfic agunt, Scficnun- quam expediuntur quantum ex parte eorum , &: ideo fas eft dicere fecundum ea qu?£: di6la funt , omnia inferiora a fupcrioribus rcguntur , 8c ideo illa quse divino facrificio &: beftiali im- molatione 6c alia quse in mundo funt , non pof- funt removere adionem corporum fupercos- leftium dantium vitam & mortem .

Hic auHor ponit imum mtahtle quod prius diHuyn ejf , quod natus fub di^vsrfis phmetvs di- njerfimode regitur ^ producitur. Diceret ali- . ^uis, quomodo, quare , 'velperquemfunt fell^ fic erdinatce ? Refpondetur , quod per dinji^iam naturam talis ordinatio faHa eft. l^us enim fic ordinavit dominia planetarum , ^ iUudpa- tet 11. Metaphyf. Et auHer 'vult quod psr jeJH- nium ^ facrificium befiiarum non poteftremo- weri planetarum curfti^. Illud probatur- quia motus coeli femper ejf uniformis <^ regularis 7. Vhyfcor. ^ femper invariabilis. Sicut ergo Deus injfituit ab ^terfio , fc ab aterno , ^uel in ^ternum permanebit. Sed contra.

Sapiens dominabitur aftris , ' Secundum Ptole^namn c^ Theologos, iy hoc nm ejfet > nift cmfus plamtarum ^ efeHus

impe--

De Secretis Muiiertm^ f^

kapediri pofffnt. Refpondetur quod Japiens ftc dominatur aftris quando njideret aliquem effe- Hum Siiturni de necejjitate tit frigiditas , tunc potef fe canjere amcwmento , fed non potejfim- pedire eorum ejfeBmn fmpliciter > quajido ita feynfer agant. Et auHor loquitur naturaliter , cum dicit per facrificia non potef removeri ef- feBus planetarum , quia Jheologus tenet ibi op- fofttam partem , quia funt in potentia Dei , d?* Deus agit libsre , ^fsepe exaudit orationes fide- Jium'

Ex iftis verbis fic fortc aliquis credcret me' fic cadere induplici peccato. Primoquidem quia ftatim vifa fuperficie verborum conclu- deret ex eis verbaliter , omnia de neceflitate ve- nire, Secundo quod me occultorem Chriftianac fidei vellet dicere: fed quia declaratio amplior efl: in hac parte , idoneam omittimus. Et de illis planetis &; utiliter de fLipericribus corporibus coeleftibus quoad influcntiam refpedtu infe- riorum in tantum didum eft. Eft autem notan- dum , quod aliquando plures foetus nafcuntur inmatrice , hocautemeftperdifgregationem feminis in ipfa matrice , quia matrix habet cel- lulas in fe : cum autem in qualibet cellula reci- pitur materia foetus , ibi fiunt multi.

Hic rejpondet cuidam qu^efioni , quia ali- quis pojfet contradicere auFtori. Ey; diiiis nam^ que patet , quod omnia neceffitate <vemunts^ cjiiia enjeniunt juxta curfm planetarum , ^ ille non potef impediri , fecundum auBorem, Unde mma bem enjenimt eD? neee^ttate con^ £6 ^ dimT

^o Aiberti Magni Lihelius ,

ditmmtn , fed -non ahfoluta , hoc declarat, qula amliket efecfus de necejfitate evenlt , fiantibus fuis caufis necejfariis (^ infaUibilibHs , ntdicit Arijioteles fecu7idi^ Pofleriontm : fed qnia rna- jor quandoqne efl i?idifpofita , ideo eoram efe~ Efns impediuntur per accidens : <^ fic J/:j}pofito quod njirtus planetaruTn in tali figvo inducat moYtem , . tamen adhuc homo per remedia pvtejf coJifer^vari : ^fic materia non e^ff difpofta feu fi,pta ad talem ejfeBum. Ex iUo patet error il- jorum , qui dicunt o?7mia evenire de necefftd- te conffeUationis.

Degener^tione cnirzalitim imperfectoruiTJ-

C A P. IV.'

TJT autem ea, qus: dicra funt lacidiori lu- mi ne cognolcantur , c<. quomodo al iquan- do pliires fcetas iiunt in matrice , & plures pue- ri nafcuntur, ncatducgemelli, opportunum cll modicum tranfgrcdi ab hominis gericra- tione, & videndum efrde generationeanima- iium imperfedlcrum , quse non ex fcmine , fed ex putrefaclione generantur. Juxtaquodno- tandum , quod animalia i mperfecra , ficut m.u- fca: & limilia j non femper eodem modo gene- rantur, ficutperfe^taanimalia, quiaperdeci- iionem feminis non generantur , fed ex putre- fa&is , ut patet -|. Metaphyf .

Caput quavtum-, i?i quo auBor agit de for- Tnatiore fostus i?i utero , i^primo facit digref- fu?n d propofto. , Secundo regreditur ad propo- ^iUm, ubi refpGndeamus f ^usd rmfae- ^ ara-

I>e Secretis Mulierunr, 6 r

fi^.c fnnt animalia irnperfecli: , 7/OW [Hnl: de per^ feFiio?ie iini-ver(l , ?ic7i tamenfunt o?nninofru- Jfra, quia natwai^fa crdjmvitt nt nialo^hu- fnores abJorbea'nt ■, tit eo nielius ho7ninls ama- lis humoribus priefervarentnr-

U::rum aiitem aninialia cadem ex feraine vel fine femine gsnerantur , dubitatio eft apnd plu- res. Opinio enim Avicen. lib. de diluviis, eO: , quod eadem animalia ex femine&iine fi^nii- Rc generantur : & hoc declarat , quia diluvium fieri poteft adhuc univeriaie , 6c in tali diluvio corrumpercntur omnes vivcntes : corruptis nutem omnibus viventibus fierent influentise in cadavera m.crtuorQm qu?e putrefa^ta funt, tk tunc ex virtute c:?Eli gcner.ibuntur eadem, qu:e prius fuerint. Ita qu od un um gcncrabitur ex putrefac5;is,&a]iud perceciiioncm reminisii- bi fimile g^enerabitur in Ipecie; igitur eadem ex femine & line femine generabuntur. Etdecla- ratpoiTibiliratem hujus ad lenfum dicens : Ca- piantur capillimuliercs menPcruofa* , &; ponan- tWi fub terra pingui ubi jacuit fimus temporc hyemali, tunc in veref.ve ^irate qu^.ndo cale- fcent caloreSolis, generabitur ferpens longus tz fortis, ille ultragenerabitfibiiimilem in fpecie per deciiionem feminis. Etilludidem declaratur in mure , quia tempore fuo quidam miis erat fa6i:usex putrefarjrione , Scilleiiltra fibi generavit limilem in ipecie ex femine, plu- res poffent adducirationes, fed praedidla fuflS- ciunt, quialongum eflct omnia accidentia ad illam materiam enaiTare.

C 7 Hii:

^z Alberti Magni LiheEm ,

Hic auBor movet dubium. Primo fonit ipinionem Anjicennee ^ rationes ejus. Secun- do reprobat iUam ibi brenjiter. Ad illam epz- monem nota , qnod Avicenna pofuit dntorem formarum , ut per Commentatorem 12. Meta- fhyfcorum ^ 4. ^ ideo ipfe ultra pgfuit quod 'virtus di-vina , mediante rnotu planetHrnm , pojjit infundere formas , ^ dare ejfe : tuncultra ex putrefa^icne rebus generatis illa utraque generans fibi fmilia : ficut pofuit, f 'virtusfo- lis m terra producit plantam , cfuod iUa , me- diante fruBu dy femine , poffst producere aliarn plantayn. Nota quod crines mulieru?n 7nen- ftruofarum funt multum humidi , grojfi (^ nje- nemfi , ^ ideo fi ponantur fub pingui terra in hyeme , generabuntur humiditates ^ njejiem- fitas per folis 'virtutem , ^ pojfunt "uerti infer- pentes. Sic dicitur bafllifcus fieri artificialiter in fimo ex ovo. Unde fimus efi terra pinguisy arvinata , humiditate repleta , ideo facit ali" ofuid fruBificare , unde tn terra arida ^ ficca iUud non habet <veritatem , in hyefne fimus ab intra efi humidus <^ calidus fufficienter , quia fi^igus circumftans non perfnittit calorem in- natum exhalare ^ recedere. Neta quod mus » qui generattw ex putredine terr^e , eji grofftor alio mure generato per decifionem feminis , ^ iUe habet caudam majorem ^ efi' multum ve- Tienofus , quia materia fuit putrida valde , ex qua produEfus efi. Item Avicenna pofuit quen- dam vitulufn cecidiffe de ccelo , quem dixit ge- neratumfuiffe in aere exputrefa^ime*

Sed

DeSeeretis MuJitrufn^ ^5

Sed breviterad illamoplnionem diccndum eft, quod ipfa ncn eft vera. Et ratio eft , quia fecundum philofbphum 8. Phiiic. (icut aliquis habet propriam mareriam , ficproprium habet agens, quiatali materiae eft talis forma, quia alius eft a<£l"us matericc, 15<:alius eft ad:usfor- mae, utdiciturS. Metaph. 8c cum illaanimalia habent diverfas formas, crgo & materias, 8c per confequens diverfa agcntia Z<. generantia habebunt. Intentio enim Phil. 8. Phylic. eft, quod eadem animalia , faltem fecundum fpe- ciem,pollent fieri ex femine,S<; line femine,f]cut lanitas quandoque fit ab arte , quandoque a na- tura. Sed in hoc ditfert abAvicenna, quiait, quod nunquam animaiia perfe£l-a finc iemine fiant : fecundum autem Philof. hoc non eftvc- rum : differt etiam ab co , quia fecundum do- ftrinam Phil. i . Metco. Diluvium univerfale cfl impolTiblc apud naturam , tam per ignem quam per aquam. Et hanc rationem ponit Al- bertus , quod diluvium fit ex conftellatione hu- m,e(Slante, ideofi conftellatio hurae(5tans re-^ fpicit unam partem terrse , tunc alia oppofita terrse refpicit aliam partem , fcilicet confteUa- tio deficcans: Et quantum una hume£tat in una parte, tantum alia deficcatin alia parte, ideo impoffibile eft quod dicit Avicenna.

Ufc improbat opinionem Anjicenna , Et mn fationem Commentatoris , probando quod ge- nera , tnm exfemine , (^f.ne femine , dijferunt fpecie , fic qmd agens ef dinjerfum (fr recipiens diverfum x feda propagatps , ^ pntredine gene-

rantis ,

6^ Alherti Magni Lihellm^

rantls , Jlc ejl qjcod materiaejt alia fciUcet fe- men , (^putredo igitur , (^c Ite7nage?itia (nnt clupUcia ficiit njirtv.s SoUs <^ fieUarurn cahrs incorporata inautrefaHis ab una parte , ^ ce- ger.tia a quibus f?nina decidmitur ab aUa farte , fciUcetin propagatis : (iciUidns rinres' differunt fpecie , (^ f ferpensgeneratur ^; crini- bus , ^ nitra aUm generaturfer decifionem fe~ winis , iJJidifferunt fpecie, Nota quod^irnpojji- bils cf f.eri diUiuinm uninjer\ale, cfuia planetie ?Jonpoffimtfc concurrere , fdbene -jit dihinjiwm ■particulare. Vt fi omnes planst^ frigidi con- currerent in frigido fgnopifcin'>n , quia iUudf- gnum efi fiimme frigidwm , ideo contingere pof- fet , qmd dihivium tunc generaretur in una fegione, quayn iUud fgnum rcjptcit , ^fc non pojfet feri , nif miraculofe -iiTiiverfale dihi- njium. hegitnr enrm quod faftum ef dih^- fvium uni^verfale prepter maUtiam homijium , de iUo nihil hic ad propofitum , cfi^n natu- raUter loquawur. Ex diHis mta , per ex- perientiam %'ide7/:us , quod tejyipoye hyema- U in una regione oppofta , ubi ef ajfas , pUis ge- neratur de aere ^ ig?ie , fecundum curfujn planetarum.

Refpcndeamus 8c dicamus-, quod cadem fi- ne femine genfrantur, Sccaufamliujusgene- rationis reddit Philcf. 4. Mcteororum dicens : Calor diigregpns ccrpus mi.xtum, facit per lioc quod fubtile extrahit , 6c relinquitgrof- fum : & non eftabfolutccalor,. kd eft virtus coriflellationis cceleilis. Et Pliilofophi iiitcn-

tio

De Secretis Mulierufff. 6^

tioeft, cjuod materiaexquannimalfinefemi- nc nafcitur , eft aliq ua humiditas flibtilis, in qua . quidem calor naturalis fxpe agitexpartecoe- -li, qui dum proportionatus eft materi^, in quam quidem materiam forma talis anima- lis debet introduci , quam humiditatem calor coeleftis jam di3:us legrcgat a qualibet parte grofTi terreflris. Et fecundum intentionem Philofophi 7. Meteororum , hsec generatioeft ' univoca, faltem virtualiter, nonautemforma- liter. Per hocfolviturdubitatio, quamquidam faciunt dicentes ; Omne quod generatur univo- ce, ex fibi fimili generaturin Ipecie. Verum cft, autformaliteraut virtualiter, ut jam di- . £t:um eft. Circa hoc nota , quod ex eadem ma- teriaplura animalia imperfecla nafcuntur , ut ex Equi ftcrccre nafcuntur mufcx , vefpse Sc plura a];'a, 8c diverii coloris & figuras , 8c limi- literfcaraba^i.

Hic folvit dubitationem ^ rsfpo?idet fectm- .dtim iiitentionem fuam. Rota, qmd fecvmdiiyji Alhertum talis ejl ynodus generationis anima- limn ex putredine , qnia calor Solls quando protenditnr ufque ad materiam pitridam , tunc e;:trahit hwmidwm fubtile ab illa mate- ria, ^ generantur qucedam-pelliculce ■> ita qmd calor interior mn permittitur exire , ^ tunc 'virtute Solis ille calor cjui eft in materiaputri- da petit exitum , ^ impeditur , ^ ex tali motu furfum ^ deorfum gencratur quidam fpiritus pulfans : media?ite quo fpiritu vita producitur in tali jnateria. Et fi qu-^ratur titrum ilis

fpiri'

^6 Alherti Magni LiheUus 9

fpiritus pilfans ftt jubftantta njelaccidens. Bi- cendnm quod ef fubfmtia , quia mediante mirtute fovmatinja , iUefpiritus agit , ^ quia a- gens nonnif mediante fpiritu fubfantiam pro- ducit , ideo necefe eft illum fpiritum ejfe fub- ■ Jfantiafn , ^ illejpiritm efi corpus fubtile , gene- ratum ex fubtilieri parte materia mediante ■ putredine. Sed dubitatur utrnm ille fpiritusfit '■ mimatus 'vel inanimatus . Dicendmn ef quodi ille fpiritus non efi formaliter animatus fed i 'uirtualiter , quia educit animam nji^ventls ef- ■ feBive de iUa materia putredinali. Et ide» > A^vicenna tn duodecimo Metaphyfcorum , zw iUa digrefftone ubi improbat Anjerroem , fla- tonem ^ The?ni(fhium , qmd exputredine ge- f^erantur rana, Sed auBor dicit cakr Solis at- trahit humidum a putredine. Probo per expe', rientiam. Accipio unum murem putredina-' km , ^ponam i?j locum ubi funt radii folares^ in njigore , invenio quod calor folis facit exha-k lare totam materiam muris ■> itn quodnihilre-i manet ibi nifi peUis. Rota quodgeneratio fexto Metaphyftcorum dividitur fc , quadam uni- voca , qudsdayn aquivoca. JEquinjoca ef quan- do formaliter generans ^ genitum differunt fpecie, ut jigeneratur mus de terra, ^c. T/ni- n)oca eft , quando generans ^ genitum connje- niunt infpecie , ut homo generat hominem , njel equus equum. Et ex iUo fokuitur diBmn Phi- kfophi^, Metaphyfquando dicit : Omne quod fit a iimili fub fpeciefit: Verum ef degenera- tiom mivoca fed mn aquinjoca. Nota quod

De Secretis Muliemm, 67

anirnalia generata ex putredrrie , non habent femper eimdem colcrem , fpeciem , ojelfiguram' Ratio ef, quia ifa anirnalia diffsrunt fpecie , modo quacunque diferunt fpecie etiam di- cuntur differre figura , dr in cdore naturali, quia ifa confequimtur formam.

Caufa autem diverfitatis illorum anima- lium eftdiviliofeminisinmatrice, Scilludeft verum principaliter in animalibus perfed:is. Et eft notandura , quod in matricc mulieris plures funt cellulse , quando tunc femen deci- fum a patre lic coUigitur , quod in unaquaque cellula matricis pars feminis fic recipitur , tunc eil modus generatioiiis plurium foetunm , 8c illc raodus generationis refpcdtu animalium imperfed-orum accipit fimile, ita quod ibi inefc aliquid loco matricis, 5c aliquid feminis. Et ideo talishumiditasdividiturper locaedudrio- nis foetus in putrefa6lis , &: ideo muItiDlican- tur animaiia. Et cauia limilitudinis talium a- nimalium , fimilitudo humidi cduiSti de corpo- re in paites homogeneas 8c diverfas fpecies ta- liumanimaliumfumitur per oppofitum , fcili- cet per humidum edudum in partesheterogc- neas.

Hic auHor infert caufam , quare aliquando plures fueri nafcmtur. Vndepluresfunt cauf^ flurium foetuum particularimn. Prima efl di- 'vifofeminis in ceUidas , i^ non fufficiens : quia expertum ejf fer obffetrices , quod femelunct domina feperit maffam carneam , continentem [eptuaginta figuras hominwn : modo certum eji

qmd

6$ Alherti Mag7n Lihellm ,

^uod 7ion fmit cellala matricis. Secnnda caufd ef: ahmdantia {erninls , (fy tmic dividitur c^ fpargitm' , (^funt plures fcettis. Tertia canfa eff cjuia quanclo wulieres in ccHu 7ii?nis 7:70- njentfe, (^ tunc circuTn difpergitur femen ^ <^ fimitpluresfcetus. 1

Quod autem quaedam animalia generata*] funt longa 8c ftrifta , & qusedam brevia , hoc eft ex diverlitate complexionis humjidi , quia ex cholerico , calido 5c licco generatur corpus lon- gum , liri6lum , 8c gracile , eo qiiod calor in eo multum extenditur. Ex phlegmatico, frigido oc humido generatur animalbrevcSc latum, quia humor aqueus eft multum dilatabilis, 8cfri- giditas non multura extenditipftim. Sed cx languineo, calido8chumido gencraturanimal medium interlongum 8c breve, proptercali- dum 8c humidum temperatum. Sed ex melan- cholico generatur animal ftridlum 8:breve, quia frigiditas non permittit ipfum ex tendi , 8c liccitas nonpermittit ipfumdilatari. Ex cho- icrico autem accidentali 8c adufto , generatur i'j animal longum &valdc gracile , quia fervor 1 caloris ejus multum extcnditur , &: ficcitas me- diata 8c moderata attenuatur. Et eft notan- dum , quod cholcricus eft crocei coloris, ut \ ■fcequcntius, 8c fanguineus rubei coloris , me-^ lancholicus nigricolcris, Scphlegmaticusalbi coloris. Etquorum naturapremixtafuerit, ho- rum qualitas & color neceffario permixtus e- rit. Sicergoinhoc capitulohabemusmodum generationis animalium imperfe6torum adfi-

mili-

De Secrefis Muliemm, tf 9

miHtudfnem pcrfeiiorum , Sc quomodoplures fcetus iimulfiunt, tamin perfedlis quam im- perfeitis, ccquare aliquod animalelHongum 6c aliquodbre/e, aut quare talis coloris utfre- qucntius.

Hic f-H^or ojlejidit caufa-m , quare quadam anir.ialia generata funt lovga , ^ qiiaedam bre^via , ut fatispatet in textu. Nota , quod nul- lus ho7no fit purus cholericus y phlegrnaticus ^ fanguineus y vjel melancholicus , fed omnes junt mixti , fed iinus bene plus hahet de fanguins quam alter , quianuUurn efl animal , inquoele- r/ienta aqnaliter dorninantur , uJprobat Aver- rees i . de Ccelo , quia ft hoc effet -oerum , hoyna libicuvque poneretur quiefceret , quod ej^ im- pofftbile. Et tantwm de generatiane anirnalinm imperjeBormn.

De exitufatus de utero. " C A p. V.

"VjUnc autcm ad fuperius di(S:a de genera- tione & formatione embryonis in utero materno , lermonem noflrum convertamus , 8c demodo exitu dicamus. Et primo videndum eft, quomodo illcs trcs potentiae animse, fci- licet vegativa 8c intellectiva , veniunt ad ma- teriam foetus, fivequoordinc. Juxtaquodefl notandum, quodillud eftalteriusnegotiiquam prsefens materia requirit, quia relpicit lcien- tiam lib. de Animalibus : tamen in quantuluni de ipfo breviter tangamus.

70 Albtrti MagniLibellm 9

Primo frafnittit quadam neceffaria. Lite- ra dicit quo ordine , quia inter ijfaspotentias f/f ordo perfeBionis co?n?nu7titatis , ideo dicit Commejit. i . Metaphyf. de erroribns , quia pri- mo recipiuntur , <^ accipiunt formas uninjer- fales , (^ pofiea mintu -virilsfque ad determina- tas , ergofemper ef ordo.

Sperma vero colle£tum in matrice rriulieris augmentatur ftatim quando infafum eft ei , 8c quando matrix eft bcne claufa , fe(*alimentum five augmentum eft a potentiaanimsevegeta- tiv92, quia fpermate decifoa patre vel gene- rante, demifla eft ifta potentia vegctabilis : 8c hoc patet a.dcAnima- Ubi dicitar quod po- tentise vegetativ^ funt duo opera , fcilicct ge- nerare 8c alimento uti , quia planta generat plantam , animal vero animal. Unde vidctur quod ab illaanima fluatvirtasgenerativapro- ficiens , feu competens generationi embryo- nis, poftea vero tempore fubfequenti fecun- dum exigentiara naturx fuperadditur materix anima fenlibilis, Scpoftea anima illius fpeciei vel illius. Et illac virtutes fcilicet vegetativa Sc fenfttiva , diftinguuntur per operationes, qux ultra differunt perobje£ta, 6c non diffe- runt illse duse potentix , fcilicet vegetativa 6c feuliti va , ita quod funt duae potentise diftin^tas fecundum eftcntiam : eftenim una 8c eadem effentia vegetabilis , quamvis non eodem mo- do , 8c hoc dicit Pliil. 1 6. de anima. Embryo primo vivit vitam plantse , fecundo vitam ani- malis, tertio vitam hujus fpeciei vel hujus.

Etiam

De Secretis Mulierum. y i

Etiam additur in homine virtus intelledliva , juse non generatur a materia , fed a coelo, &; de ormis infufa , unde eil: finis & perfeflio o- niniumformanmiexiilentium inferius. Jam ronfuevit apud medicos dici , quod prima vi- ta eft latens & occulta , media apparens Sc ma- lifefta, ultima vero excellens 6c gloriofa. A prima efl: fenfus naturalis , a fecunda fenfus ani- malis , a qua efl fenfus , vifus , auditus , 8c etiam motus voluntarius: a tertia vero eil fenfus fpi- ritualis , a quo importatur diicretio Sc peric- cutio, &ficdealiis.

Ric anHor ojfendit intentum fimm , ojfen- d^ndo , quomodo ij?^ tres potmti^ veninjit ad •materiam. Hota juod fpiritus ^ femen viri f/? quodammodo <-oitalis , quia 'oi-vit njitam hominis , Et qiiando ifud recipitur in matri- em njivam , ^ calidam , tU7tc operatur in fe- mine mulieris , ^ 'virtus "vegetativa ^for- fHatinja primo generat peUiculam fecundi- nam , cui femen in^vohjitur , ^ (lc continuofe movet ad femen mulieris, ^penetrat inmate- yiam longayn , latarfl, ^ profunda?n. Et inci- pit ibi "virtus formativa , ^ generat fpiritus pulfantes , ^ pulfatiles , ^ in eo generat illos fpirittts pulfantes , facit materiam njinjam , ^ format ^venas ^ ner^vos , in quibus currunt illi fpiritns. Vnde fpiritus 'ven<epulfatiles , njel fal- tem proportionabiles ejus , inveniuntur in arboribus i^ in plantis , - ^ tunc ?nateria Jtc vivente vit^ fpirituum , qui <vegetant illam materiam fenjitivam , recipttur in illa mate-

ria.

^z Alherii Magni Lihelim ,

ria. Et tmic inhomine inTnatsria Jfa/ite fnh a- Tiiwa cogniti^v^, qu.e eft ulti?na foryna natura- lis , per 'virtf!te?n Dei ^■' cceli>inteUeFlus infnyi- ditur fb" introducitur. Vnde lorj-nendo tam Phyfice quam Theologice .inteHeBus non edu- citur de potentifi materiiS , quia inteUeBus non ejv corpus nec njirtus in corpore , per commen- tatorem tertio de anima , commento qmnto ^ quarto. Sed Theologice locjue/ido , tunc a?iima ejv forma fubfantialis corporis humani dans fibi effefubfantiale. Sed Averroes po?iit, quod inteUeBus copidatur nobis folum a gcneratio- ne , ^ per copulationemphantafmaticam ,fcut nauta 7iavi per nanjigationem , ^ point quod fit umts in omnibtis hominihus t i^ iUe articjdus eft ab ecclefa condewnatas ■> qni enim hoc cre- dunt , falvari non poffunt. Etperhoctenentpo- tiffimum Atiftotelem efe darnnatum , quia in il- : la opinione ^videtur .mortuus friijje. Itemqued fid minus dubitavit , quod 710:1 firme credidit quemlibet homi'nem hahere dijtincium inteUe-- Bum a Deo creaturn , ficut videtur i7i 2 . de A- ■ nima. Nota quod iUa forrna dicitur educi de 7nateria qiia extenditur exte^ifone materi^-, i- ta quod tota efl in toto , i&pars inparte extenf- nje , ut anima fenfitiva in corpore pedali ef pe- dalis , c^ i7i femipeaali femipedaiis i licet'ft tota intoto <virtualiter. Nota, quodauBor ij.idetur \ptnere illud quod potentia njegetativa fit pro aliquo tsmpore in materia pro quo non ejf fen- fitinja. lllud ef njerurn manifefatinje , ita quod prius mmifefanttir opera huJHs potentiie ;

&

De Secretis MulierUfTf, 7J

^ prhis apparet fcetnm nutriti ^ augmenta- ri antequam fentiat (y femoveat.

Tempus vero egreflionis fcetus ^b Uterd materno, ut trequentius eft in nono menfe, qui- bufdam tamen in o6iavo, quibufdam inx. 8c in XI. & etiam ultra. Quasdam vero muiie^ res folent parere in vi. menfc 8c abortive» i ideo naturam hominis non producunt , feda- j liquam matcriam carneam 8c lafteam. Illud I autem aCcidit eis propter plura , ut patet : quia. materia menftruorum corrupta eft vel per nimium motum per quem rumpitur matrix, vel propter alia mala. Et ideo meretrices 8c doflas mulieres vel lense in hac arte , quando fcntiunt fe imprxgnatas , movent fc de loco ad locum, de villa ad villam, ducunt cho- reas , Sc multa alia mala , 8c fi-equentius multum coeunt , 8c ludtantur cum viris , utper motum liberentur a conccptione, 8c cupiunt coTtum ut per deleci-ationem oblivifcantur dolorem qui generatur ex deftrudione foe- tus.

Hic auEror exepiitur intentmn fmm de re- grejfu fcetm. Nota quod omyiis foetus qui egre- ditur in nono me7jfe , ut fcepiii^ ^oivit , qma ille fcetus ef bene maturus ^ fatis fortis , oiuia nonus menfis covYejpondet fonji. Jupiter 'vero ef bene-ccltis pla-rieta , fcilicet calidus ^ hu- viidus. IdcQ ef minijfrator ^ nuncius mtde^ vita autem confifit in calido ^ humide. An- B-or dicit , quandoque in w.menfeft egreffis , ^ illud non ef verum , fed mulieres decipiuntur

D in

74 Alherii Magni LiheUm 9

in cowpHtat/oiie quandoqtie cmcipimt unaTH mal[am feminis -, i=r poff aliam qiUndenayn im' fr<egnantur , ^r ttmc putant fe coiicepiffe prius , unde iUa maffa tritiS concepta ejicitur •> ^ e~ mittitur te-mpore conceptionls. Mota qmd qtiando pmr primo egredituri tunc ponit digi- tum ad os ex fuje naturte exigentia. Ratio quia puer exit ds ?natrice tanquam de balneo cali- do , ^ tunc vemens 'ad - aerem fentit frigus , ideo ponit digitum ad os calidum , nt caltfa- aiat ipfum. Item quando nafcitur tunc fonat , ■^quia p^itur ah aere frigido. Et fi facit clamo- rem in ^entre fignum efi quod non erit njivus , ^uia aliunde non faceret clamorem , nifi a quadam lafione velpreffura.

Efi: autem notandiim quod juveneg ex ti mo- •re, 8v ex i£J:u tonitrui fepe diiponuntur : quod fcetus vitam habens moritur , 8c fi vitam non liabuerit , poffibile eiTet quod lemen motu na- turali forma hominis deRrueretur, Caufa au- tem hujus primo accidit ex parte timoris a \ quo totum corpus immutaturScdifponiturad ^gritudinem , &: per ejus adventum foetuslse- ditur 6c extinguitur, Secundo ex parte ful- minis , quod penetrat ufque ad interiora , 8c ea deftruit , oc combuftionem facit : tamen nul- lum ilgnum aduflionis extraapparet, propter vaporis illius fubtilitatem. Et eft etiam vapor ille fortiffimus, qui etiam quandoque interfi- cit hominem ^ eo quod penetrat ad membra vitalia interiQra, Sc propter fubtilitatem non apparet aduflio , eo quod magis Igedit i6i-u

quam

Tk Secretis iMiertmh 7 ^

quam calore. Et tunc frequentius recunduna difpofitionem naturalem intcriorem, ubi foe- tus invenitur difpofitus, tunc confumit totum humidum radicale &; complexionale ipiius foetus , 8c tunc fcetus extinguitur. Et fcien- dumquod illa non funt fifta, quia recitat AU bert. de operatione 8c effeftu fulminis , quod in iftu tonitrui , quandoque videtur comburi calceum pede illaefo , & e converfb. Et quan- doque pili juxtaloca libidinismembrisillaefis, quod i6lus fulminis pertingit ad interiora per nunc modum quem dixi. Fidesliujus eil: , quia venenofus ferpens perculTus a fulmine , per paucos dies vermiculat 8c putrefcit : Eteftfer- pens a quo tollitur venenum per bujufmodi impreirionem . Item fignum fidei efl: dolium. pertufum , cujus vinum iletitperaiiquodtem- pus non exeundo. De his autem 8c de eorum ■caufis fuperfluum elihic determinare.

Hic aucTor fonit quadam mtabilia. Et pri'

mo nota quod tonitru quajidoque ex calore fit ■»

fcilicet quando exhalatiojjes calida recipimi-

tur inter nubes , (2" ibi ferfri^u^ nubium exa-

gitantur, ^ tmc fcindunt mihem , ^ ex tali

forti motu fit.tunc incenfio illarum exhalatio"

nmn , ^ fic per co?ifequens fit corufatio. Et

iaeo omnes illi granjiter peccant qui dicmit^

qnod fiat in tertia regione aeris , qtiia fit i72tr&

nnbes. Et duo fmt motus tonitrui , fcilicet

i^us ^ fulmen , modo icfm ille quandoque^

Jcindit ariores, ^ ille fonm ^ iHus non fcin-

dit , fed fulmen : quia efi^valdefubtiie , qmage"

D z neratw

j^ Atherti Magni Lihellus 9

Tteratur ex exhalatione fuhtili ^ caliday ^ iUud fulmen fepe comburit calceum pede iUa- fo. ^aia quafidoque fuhnen ita cito recedit, auod pedem non tangitt ^ quajidoque cdm- Surit pedem , calceo manente iUeefo. Ratio» efuia calceus efi fuhfiantia forofa , fcut omnis peUis , idee fulmen tranfit per om7ies poros cal- ceii ^ invenit fedem refifientem, ideo iUum €Qmburit>

Sed de liis quae di<£la funt intextuqusedana dubia moveri poHent , quorum folutiones 8c dcterminationes vobis committo, Primum eft , utrum poffibiieiitinillotempore, quandovir eft in coitu cuni muliere, ii e&e6tusf-alminis pei* tempus illius motus fuerit , an femen rece- ptum iiora qe(3:ionis poffit recipere aliquam novam impreffionem , per quam difponatur ad aliquid aliud , quam fua natura particularis in- tendit ?

Uic atiFior movet quadam dubia, qii^ mn folviti fed remittit ea mbis folnjenda., <^ pri- mftm dithium folvitnr fic t ^ dicitur quod ful- gnen in hora epffionis fe^ninis poffet impedire Cemen a forma quam agens particulare inten- dit. ^luia pojfibiie efl quod fulfnen faciat ma- teriam rjenenofam , ^ ftc facit ipfam ineptam fi,d generationem homijiis ^ ita quod ex iUa ma- teria generantur bufones ^ ^ alii vermes ^ ^ Jic patet folutio primi dubii.

Secundum dubium , utrum in Iiora c)«#. ^tiois feminis, id quod influitur a planetis poiTit prohiberi ab ipfo fulmine &. tetegifle

De Secretis Mutierum. 77

Eiatcriam feminis ex parte patris & matris ?

Hic movet fecmdum dubium , ^ potefi (le folvi » quod 'virtiites pla?iet^rum pojfunt impe- dire fuhnen, ideo quia planette quidam in- fluu?it vitam, ^ efe tale hoc fulmen defruitJ Tunc ultra dubitatur, quare hoc fotiw fit in frincipio ejeHionis feminis quam tempore fe' quenti ? Dicendum quod tempore ejeffionis tmic femen ef adhuc tenue , <^ eito potef impediri, Secundo dtfbitatur, quia diBumef^ quod fnpe- riora non pojfunt impediri , quia femper agunt naturaliter. Dicitur qued bene pojfunt impedi~ ri in iUls , quafequuntur epera hreviora iUorum.

Tertium dubium , utrumperidhimfulminis tangentem materiam ex utraque parte pofiet infiui femini virtus , per quam procedit ad for- mam mafculi , ita tamen quod materia prius difpofita fuerit ad fcemell» formam veldilpo- fitionem , 8c e converfb ?

Mo<vet tertimn duhium , ^ folnjitwr fic , Jt materia ejfet difpof.ta ad formam fcemelltS ^ tunc per i^tttn fulminis i?i mafculum difpo7ii poffet , i^ e conirerfo. §luia pojjibile ejfet quod per iBu?n fulminis i?iferretur aliqua njirtus , per qiiam fc?nen Viri e^et njigorofius femine muheris , ^T e £o?iverfo. Ef idem contingere Ihc poffet ,' ^ ilt^. folutio?:es fmt probabiles , ttt vutt auHcr dice?ido qiiod illa dubia fmt fnj^l- tH?n cccultat ideo in litera non fol^vit ea.

Quia fcetus in feptimomenle, utfrequeii-

tius bene habet, ita quod mot.us naturalisefL

Si autem permanferit ufque ad o^Stavum men=

D i fem.

7 S Alherti Magni Lihellus ,

fem, tunc naturaliter tendit adortum j &in- cipit laborare ad egreflum, ideo in reptimo menfe habet bene, ita quod motus ejiis na- turalis eft , ita quod in o£tavo menie exit liben- $er, Sc fubito morietur. Quia multum in fe- ptimo menfehboravit, 8cficdebilitatuseft. Si yero nono menfe exeat , eit ianus , quia requie- Tit per oitavum menfem alaboribus habitisia feptimo rnenfe.

Hk aH^ar exejuitur de exitu foetus in fis^ siali. tlota quod fatus in ocianjo menfe rnale fe hahet. Hoc prohatur extra textumy ratione , quia Saturnus tunc dominatur ■> ^ ille efi con- trarius njita animalu , quia eft frigidus ^ (lc- ms. Alia ratio patet ex textu. Tamen (l fcetus sffet 'ualde fortis , ^ haberet amplum foramen per quod exiret , fic poffet evadere i^ fanus exi- re , fed hoc raro contingtt. Sed quod in nono menfe fanus exeat, patet , quia nonus menfis correfpondet Jovi qui ef calidus ^ humidus, ^ ejlprincipimnvltie.

Ubi fctendum quod in quibufdam mulieri- bus eft major dolor quam in aliis , quia in qui • bufdam accidit qaod fcetus quandoque pr^- tendit manum, 8c quandoquepedem , quseo- mnia funt nociva. Tunc obi^etrices fcetum diligenter retrudunt, 8c ex illogeneraturma- gnus dolor, ita quodpkiresmulieres, nififue-.. rint vailde fortes, debilitantur uique ad mor- tem. Accidit quandoque etiam in partu mu- lieris, quod rumpitur vulva ufque adanum, ita quod illa duo foramina unum fiunt. Et

tunc

De Secretis MiiUsyuw, 79

tiinc obftetrices difcretis utuntur quodamuH- guento, ungentes vulvam , & diligenter rs- tradunt matricem : quia matrix fs:pe Jsrditui" 8c vulneratur in vulva. Et ideo neceiiarium eft, ut in partu mulierum habeantur diicret^e mulieres, 6c in hoc opere expertes. Hoc au- tem didici a quibufdam mulieribus , quod quando fcrtus prxtendit caput in exitu, tvs\c bene valet negotium , quia tunc alia membra faciliter iequuntur , & fit partus Icvis.

Hic auffor ponit nnuyn notabile ■> -^ e^ fatis notum ex text». Sed notandum , quud quan-- do fcetus ^neponit pede?n njel tnamiyny non^otefl hene exire , qnia tunc jacet cblique in uno la- tere f ^ maxime Jrimulat , ^ twncmuUeresre- trudii?it , ^ retrude'ndo fit maximv^ dolor. Et quande ^vul-va mulieris cp arBa , ^ fcetus ej^ magnus , ttmc potef fieri ruptura ufque ad a- num, ^ ijlud maxime contitigit in mulieribus finguibus , quia pinguedo CArmn facit JfriBmn ^' arBum meatum.

Sed circa ea quse difta funt , dubitatio oritur omnibus mirabilior , fcilicet unde veniat puero jacenti in matrice nutrimentum , cummatrix fit undique claufa ? juxta quod notandum, quod foetus efl: claufus in matrice mulieris, virtute paturali in tali complexione occulta. Primo inter cmnia nafcitur qusedam vena velnervus- quae perforat matricemi , &. a rnatrice procedit uno tramite ufque ad m.ammiilas : modo quan- do fcetus eft.in utero mui reris , tunc induiantiir- mammillae mulicris, quia tunc fubilantia n-.en-

8o Alherti Magni LiheUus ,

ftrui fluit ad mammillas proptcr claufuram inatricis, & ideofublbntiamendruofafortiori decocftione coquitur ufque ad colorem albedi- ^is, & appellatur tlos mulierum ideoufquead colorem laftis dealbatur, 8c illud lac mulieris dicitur^ Et fic illo modo deco£lum raittitur per talem venam ad matricem , & ex hoc fcetus '. ^iutritur tanquam de proprio & naturali nu- trimcnto. Et hxc cil vena quae in exitu fcetus ab obftetricibus abfcinditur in umbilico, & ideo "vidctur in puero noviter nato , quod umbilicus cjus fit ligatus cum aliquq ferro, ne aliquid exeat de corpore ejus per hanc venam quse ab- fcifTa efl a matrice in utero mulieris , quae voca- tur umbilicus , 8c pendet in utero materno cum pellicula ex parte matricis annexa.

Hic auBor movet unum duhhim , nt fatet in textH- Nota quod fecundmn Ariftotelem in ^uinto Metaphyf. tunc ijia 'vena ^ iimbilicm debent effe adnafcentia , vel connafcentia , quia inatrix mulieris (fr nmbilicus pueri co?7Jun- guntur » mediante iUa vena , ita quod cibm tranfit d mammillli mulieris ad umbilicmn ^ Tnediante illa vena. Nota quod mnhilicus di^ reHe efi in medio corporis , in homine benefor- 7riato , c^ mediante ipfo cihus ieojjialiter infia- tur or/.nibus me?nbris d mammillis mnlieris . Et dicitur mr.bilicus ad wnko , onis , qnod ef mf-. dia pars cljpei , <i^ ycos cnjlos , quafi cuftosum- l)onvs medii in corpore.

Item duhium e(i , qnare in mulieribus mam- &;iU£ funt fupra i ^ in aliis ani?nalibus infra ?

A I^icen-

D'e Secretis MuUerum. tt

Dice?tt^nm quod duplex efi caufa. Prima Jt mammiUje rnuliernm ejfent infra : impedirent tranfinm , i^eo natura fagax fic ordinavit. Sed njacca , capra ^ alia animalia habent quatHcr pedes , ideo 7nammiUte non impediunt tranfitum. Secunda caufa, quia in mulierihus a corde dependet calor , ^T iU,e calor extendit fe ufqtie dd mammillas , ideo hahent efi-s in pe^ chre juxta cor. Sed in hrutis maxime depen- dst caler ab hepate y ^ ideo influitur calor ad 7na7}2?)7iUas , ideo funt infra , ^ ideo fic etiam meliHs ?nulgentur ^ laBantur a fcetu. Sed dices , quare 'viri mn habent mammiUas ? Ra- -iio ef , cf^uia 'viri no7i patiuntur menflrua , ^ \nm nutriimt pusras , idee non efi necejfarium. Sed hahent fumme parvas , ficfit mulieres ha" bent teficulos njalde parnjos. Sed dices , utrnm melins njalerent parnjde TnammiUa quam Tnn-' gr.it 1 Dicendum e/f quad mediocres funt melius 'valentes , unde magn£ non funt ^iiiles , quia in ipfis e{v caler diffufus hinc inde , ^ non ha^ bent multwm de calore , <^ ibi mala efidigejlie, Etiam parnjtg non 'valent , quia ihi eji modicum nutriwenttim.

Item nota , qucd fcetus in ntero materno fe- cundum mitrimeyitum difponitur , ^ ideo nm- lieres impr^gnata prohibentur , ut canjeant fe a fGrtiffijno pdtu , Jicut forte 'vinum^ cjuiancnpoj^ Jmit bene digerere iUum fortem potum , ^ po- tus fortis non competit fcetui , cum adhic ipfi yt m,Hltmfi tsner ^ dehilis.

I ?; Alherti Magni LiheUm y

Demonjlroinnatura.

C A p. VI.

rleut dictt Ariiloteles fecundo Phyficorum ,. quod ficut peccatum in natura , iic etiam in arte. Cujus declaratio ad prad^ens negotium xnultum valet & ad manifeftationem intenti, in quantum nunc expedit. Unde fciendurh quod monftra five peccata in natura vocr.n= tur illa individua alicujusfpeciei , quae in aliqua parte corporis curfum communem illius fpe- ciei excedunt, licut contingit videri in ho- minibus habentibus nili unum pedem. , vel tantum unam manum , & fic de aliis. Notan- dum eft autem quod iftud miraculum , quod Philofaphi monftrum naturae^appe^lant, acci- dit multis modis , aut enim ex diminutione materise, aut ex fuperabundantia. Ex dimi- Butione vero ccntingitpluribusm.odis. Primo modo diminutio attribuitur marerissin fe, 8c ' tunc cum membra principalia primo puero debent formari 8c ordinari , natura fagax 8c ingeniofa facit ut completius poteft Sc ea qux" funt principalia format, 8c iftisformatis& di- fpolitis , ad formationem cxterorum mem- brorum ftudet , & ibi ex materia quam habet facit quod poteft, 6c format partem diminu- tam quando diminutio eft in materia & ideo eontingit error , Sc ideo contingit caput ali- quando efte majus vel minus quam natura re- fuirat illius individui particularisiicgenerati»

quia.

De Secretis Muliemm. t\

quia fi diminutio in materia partis pr^ejriCen- tis formationi non obfuiiTet, caput ficforma- tum ful) dimunitione materis elTet propor- tionabile naturce individux in ie & in orani- bus aliis membiis, Sc iilud etiamdealiisprin- cipalibus concludi poteft , cumi iftisprincipali- bus debetur ordo, ut Piiiloiophi naturales , & medici teftantur. Alio quidem mododiminu- tio materise attribuitur parti alicui generandas fpecialiter.

Viic atiBoT exequitur intentum Jumn de rnodo generavdi monjlra in n/Mura, ^ addu- cit pi7nilitudine7n , i^ njult quod natnra ajjt- fniJatur f.rti -, quia ficut aliquls artifex primo fhrmat ^ tgdificat bonmn fwndamenttim , fofca .fudet adificare fuper illud fundamen- tum. Sic fmiliter natura prius membra prin- cipalia <^ wagis Jiecefaria for?np.t ■, fcilicet cor , hepar , cerebrum i^ tsficnhs , <^ poffea minus principalia , fcilicet majius , pedes ^ hrachia , <ty fc f ^rfeflus ef in w.aieria , tunc melius cffe magis ■ principalia qua?n mir.us principalia. Nota , quod ^uplex ef natura , qu<edami inten- de?is , alia producens. Modo natura intendens non errat , quia quod melius ef fe?nper i?itm- dit. Sed producpvs quand.oque errat , quia quod melius eft non femper i?:tendit , fed hec ex par- te m,ateri<£ abundantis 'vel defcie?itis , ita quod morfrafantfecmdum defeBum ?nc\teri<e. Et hcc dupliciter , aurl fecundum quantitatem difcre- tam : fc qua?,doque unus generatur cum inw pede , 'vel cmn quattior digitis in liza tnann. D 6 Jut

§4 Alherti MagniLihUm y

Aut fecundum quantitatem cof-itimiam , f.c ggne7'atur aliquls cmn nimis magno capite njel cnm nimi^ magna majiu. Si 'vero per abfn" da7itiam fiierit hoc etiafn dupliciter, autjc- cundum quantitatem difcretam ^ fic qnandi- que generantur homines habentes duo capita r *vel fex digitos in una- manu, ^ ftc de aliis r aut fecundum quantitate^n contimtayn , fc generatur aliqui-s cum fnaxfmo capife, p\(t'r cnrfum communem illius fpeciei. Nota qucd monfrum dicitur eo (luod monffrat fe 'viden- tihii-s , qnia omnes c "'gimus njidere movfra ». j>ropter admirari. 'r.-ide morif^ra fmt fic in- tenta d n^itura per accidens ^^ 7to7i per fe. Vr,- de ft natura yion poff^t prodacere qninque d'- gitcs in mx.rri7i-.> prcducit ouatuor vel tres , fe- eundann exigertia7n fnatenje illius-. Sed dices , q?iare tunc fiivnt mcnfra ? Ad hoc dicU7/t Philofophi , q.uod fuvt ad e:^orvat;Dnem uni- njerfi. N^rm dicuf/t , fcut di-verf colorcs in pa- riete exifiCntcs decorant ipfu7n> parietern, fc etlam diverfu mo^ifra ipf'7n wdverfum exr e'1'nant tnnndum. Tteyn monjlra et^am r; axime- fiUnt per iiifine^itias caelefes, qua qumdoque- regnat fpecialis cori^ellatio , (jT ab illa diverf<£ fvit''^ h^fumtur. Tli:de expertum ef , quod ge- Tterati furt duo gcrrelli tayn vicini vel ramifi- fi i7i dorfo , hiibente.^ difir.ffa capita. 'vel 7ne?n^ bra i (yd.fiT.'fT;rsma7!m, (^ nonpedes , ^c *' jaxta quoJ notanJum, qaia fccundum in- tentianem Philofophl , omne mixrum coniur- |it ex (^uatuoE ckmeritis 1 2v.ide.ocjuoderr na,-

turae

De Sscreth Mulierum* 8 $

ta''se ignea:, cadit infuumfimile, 8c quodeft de natura terrse cadit in fuum fimile, Sc iic de aliis. Ex ii^o aliquiscrederet&opinare- tur me velle dicere quod elementaformaliter effent in raixtis , hoc eft enfm contra intentio- nem philofcphi i. de Generatione, ubi vult quod (blum virtualiter fmt in mixtis : modo cx iftis polTlbile eil: aliquando femen habere pro- portro'nem diminutam ex partealicujusimpe- dimenti fpecialis, Sc ii ex parte ten\T fuerit,^ contingit diminutionem fieri in ofirbus, co quod cx terra raJicaliter formantur&iicdea- liis. Contin=jir eriam-aliquandodiminutionem corporis indieidui fjenerari cum uno ptdt , ali- q.Liando line brachiis,. aliquando unius digiti^ Jk. lic de limilibus. Si vcro ex altera parte mi- fcibiliter e!b, tunc poifibile efl in iimiliparte generari,- monilruclitatcm apparere, ut fre- quentiiis contingit in his, quihabentoftodi- gitos iii manibus, velinpedibus,. velduocapi- ta, velrJiQuodaliud".

HIc a:i^o'/' djcLiriit dictuya flinm fecim- dum intentirm Philjfophi i. de generatione, H^utct ofHod aucior ejt ij7i:is opiriiotm , tj::cd ele- ventci TnaTieayit in ?ri:<:t:s ■virt:ialiter , ita qtiod , ex ele7/2?7iti5 ctrruptis generatur fcrma mixtlj, i'ri q:i'a refer~janti:r cfualittites elementorum , ficnt 'viderKUS m mellicrate y quod eji mel njirtualiter , fed nofi formaliter. Jlhtd prohattir ^ elemmta fuht contraria , iUd a^utem q:ije funt CQ7itraria , in e^m fundari no': poffw/it , ^^ eft mens Ariflot. ^-^.Jlkjfvc. <^ aucforis-

D 7 fe!£

S 6 Allerti Magni LiheUm ,

fex prmcipioTurn fcilicet Gilherti Porretani , ^ AriJ}. inpoj?pr^dicam. ^ Petri Hifpani ^ i^ Boetii in libro de di'vifio'nibt{'S . Itern ele-menta funt corpora difinHa non compatientia fe i?t qualibet parte 7m:cti, ideo <virtutes earum manent.

Eft igitur notandiim, quod moniLruofitss non folum. ex parte diminutionis materiae ac- cipitur ,velcontingit,ficut jamdiftum eft: led etiam aliquando ex malitia matricis, qus^Ii fuerlt lubricaScvitiofa, vel malitiofa, totuni femen non rctinebit , fed dilpcrgit aliquando antequam totum femen in maflamcolHgitur, tunc vi occupatur , matrix clauditur , h. fic mo- dicum feminis rccipitar a quo debet formari foetus , 8c illud habet fpeciales modos fub fe , qui plures funt. Sed de his narrare longum . effet 8c ideo hsec omittantur, 8c quando iili modi contingunt, tuncScdiminutio effeitive amatrice procedit. Quidam vero procedunt ex parte coitus cum f cemella , fic quod ?A mon- jftrGlitatcm multum operatur inordinatus coi'- tus , ex eo qucd aliquando mafculus eft in coi' - tu cum Foemella , fi tunc mafculus tempore coi- tus inordinate jacetcumfoemella, monilruni facit in natura. Narratur enim de quodara , qui lateraliter jacuit fuper fcemellam temporecci- tus, 8r fcemella generavitpuerum in unolate- re curvum, Scinpedeclaudum , &caufahu;us ex incrdinationc coitusprocelTit.

Hic auBcr ojfendit alium modnm menfro- rmn five monfirmfitatis. Fnde matrix quan-

cua-in

De Secretis Mulierum. S/

^U/Tm ejf caufa mov-fhuolitatis , ut /1 fuerit lu- brica. Vnde luhricmn dicitur illud, qnod ^jix potefl retir.eri , flcut anguiUa 'vel aliud tale. Itern coittis inordinafu^ , ^ "vehemens maxi- me ejf cavendu^ propter ftsetum debite produ- cendum ve femen perverse recipiatur in ma- trice. Et nota pro tayito, coitui flando , eft ir- regulari^ in natura, quamvis rudes non cu- rant » quia femert Ha debite recipi 7wn potefi Ji- cut debet. Ex iUo patet quod rmlta fmt peC' cata, qucg non folum pecrant in lege^ fedetiam in natuYa, qitia natura debite <l^ regulariter intenditproducere.

Peccatnm vero naturs? aliquando contingit

ex fuperabundantia mat ri^ , qux diminutio-

ni opponitur, & illud hibct iu femultascau-

fas five modos fped^^les. Quando enim fiiper-

abundantia materi^ eilin omniparteejus , vel

fecundum exigentiam naturse & fecundum ejus

formam, 8c lic muit^s tortuo^tates Sc tumo-

res apparent in membris, hajus efb r^tio,

quia li natura abundat in parte feminisdepii-

tati ad corpus vel ad caput , tunc neurva facit

illud quod naturaliter poteft , fci-icetaliquan-

do duo capita, aliquandoduospeJ s, quorum

unus multura major eil: alio : Sc feLundum

communem curfum, Scaliquandotacitgibbo-

fum in peftore , aliquando in dorio.

Hic aucfer ojfendit, quomodo ex fuperabun'- dantia materi<e jiunt monjira. Voi 'valet pro fenteistia^, fifemen nimiwn in al-imAantia fit rafufumf Z7 'i^ti^ matrix ejf claujaj ^ qitia

tm§

S 8 Alherti Magni LiheEm >

tunc eju^ tota materia tranfinutatur in mats- riam fcetns ■> ^ fi tiinc pars ex qiM dehet fiert- eapHt fcetus eft niT^nts f.hundans -, tuyic fiimt duo capita njel tria ^ <^ Jic de alii-s partibws r^' aliis menibrls deputatk .

Sed in, omnibus illis mfrabilior efl: ifle cafus 8c eflfed^Lis quem Albertubrecitat, deuno, cui nata fueruat duo membra libidinis, unum ex parte viri , aliud ex parte mulieris , ita quod po- tuit fuccumbere , id eft , fubjacere , & incu mbe- re , id eil , aftive coire. Et caufa hujus origini- Haliter trahitur ex fiiperabundantia matericej,. quia raateria fuit principium fufficiens genc- randi utrumque membrum. Ex fuperflua au- tem parte femmis cx c]ua taliamembrafolent gencrari, reeitant Avicenna ti. Albertus, ut patebit m textu inferius.

Hic ponit mirahiUm e^ventum de Herrna- phroditis ; <^ dicit Albertus de Hermaphredi- to , qui ntnmqne memhrum hahuit , (^ potuit ngere <^ pati, mri quodawmod& in fe-ipfumfed reJpeHu alterius : ^ koc pronjenir ex eo , quod materia fuit tanta , quod njivile rnembrum fie- ri potmt, Et membrum 'virile ejf femper fupe- r 'us y c^ fcemineu7n inferius. Sed diccs ,, quare natura mn producit duo me^nhra <virilia , O* duo fcemineal Ratio ef qiiia 7iatura de contin^ gentihus facit quod melius ef fcordinari, quiti- alterum Jemper fuperflueret f faceret duo f i- rilia , quia quicquid unum faceret , ho-c etiam alterum. Praterea f<£pe accidit , quod' gener^tfii' g^Uina v qti^ h^bst msmbrwn in-

De Secretis Muliertm, Sp

difpofitHm ad coitnm , ita pawim jtctit gal-

lus , (^ illud fronjenit ex defeFfu tnateria. Item Ji contingat quod generatur fcemella fine appa-

rentia membri muUehris , tunc pellicula ef ff- prapofta, quam oportet removeri. Nota quod Ji Hermaphrodtta magis apparet in fpecie o;/-

ri , fc tenebit in tali fpecie. Si autem infpecie foemeUje , tunc iterum fe fc tenebit. Et non licet fibi ambo opera exercere fecundum pr^" cepta legis.

Et nota fecnndum Avicennam , £ fcmen ca-' dit in latere fmiftro matricis, generatur foe- mella, fi in dextro,. generatur maiculus: fed in medio Hermaphrodita, participans natu- ram utriufque fcilicetmaiculi & fcemellse. Et a viro tanquamdigaiorirecipitfpeciemfecun- dum naturam , licet hae naturas fiant in ipfb. Recitat cnim Albertus quod ficut qua^dam ta- lia monftrofa corpora contingunt, fic etianj fplritualia. Dicit enim de duobus gemellis, quorum unus habuit in dextro latere virtu- tem i ut ubicunque portabatur a parte illius lateris , aperiebantur omnes fer^e 5c claufa:. Et alius habuit virtutem in finiftro, quod u- bicunque portabatur erant clauise qu3e prius faerant apertse. Et loquor de apertione 6c claufara ferarum in ofliis domorum. Et cau- fa hujus non provenit ex materia , fcd ex fpccia- li conflellatione cceli, non folum ex conflclla- tione ipeciali, fed etiam ex fpcciali materiae difpofitionc ad talem cffe^tum , quia aHus aBi- r^orttm junt rn materia bene pr^difpofta y 'vet

9 '^ Aihrti Magni Lihellm 9

Jn patiente dilpofito, ut dicituriecundodea- nima.

Hic auBor ^onh unu?n not^bik , ut fatis pa- tet in textu. Rota , in latere dextro ej} ?r/ajor calor quam in f.nijfro- Cor emm jacet in fni' fro , ^ iiifiuit calorem in ' dextrum. Et ideo in dextra generantur rnafculi , gratia caloris , C^ ideo dextra pars corpcris ef fortior ^ njigoro- fior quam finifra. Unde a dextra ft motm , fecundo de ccelo. Unde dexter pes eft modice major finifro. Similiter de manu dextra, ^ fc de aliis. Alio modo patet , quomodo fiat ge- Tieratio duorum ramificatonm in dorfo. §ii^^ quandoque contingit quod femen recipitur in duabus cellulis matricis , ^ tmic potep contin- gere quod peUicula dividens cellulas , corrim- patur, ^ tunc conjungunt iJla du9 femina fe innjicem dorfo , ^ habent difinHa capita , e^ iifinBas anim.as , c^ debent bapiizari produo- bus hominibw. Ncta ,, qucd njirtM cirlefis ?nirabiliter operatur , (^ occulte in inferiori- bus. Unde pojfbile ef de duobtis gemellis , quod njirtus ccelefiis refpicit gemeUum in latere dex- tro , fecundum. talem njirtutem , fecundum quam infiuit (tbi njirtus aperiendi feras (Ine conta- Bu , quia ifa pars dextri lateris forte alterat fterem. , ((^ ille alterat fera-m , tfjue ad apertio- nem. Et qui fcfehalent, f^:pe juntfres-, quia feras pojfunt aperire. Nota , di-verftatis eft h<£C eaufa, quia fecimdmn quod njirttvs ccslefis in- fvenit materia-m diJpoftc.7/1 , f'c operatur illam. Et nullus credat , qucd qusedam didafunt

De Secretps Mulierum, 9 1

fi£ta, quia id fimile contingit videri in kndi- bus qiiibufdam , in quos fpecialis confleHatio agens imprimit fpeciem & fcrmam homdnis vel alterius fpeciei , fecundum exigentiam a- gentis , licdt vifum eft isepe quando lapides di '/iduntur , quod fit ex conllellatione fpe :ia]i. Et non elr mirum in gemelHs, cum etiam in quibufdam aHis accidit, ubi eftpoiribileinve- nire : & omnes modi fpeciales in monflris pofTunt reduci ad duos modos principales, fcilicet propter inobedientiam. vel iniafiicien- tiam n aterise , fecundum Avicennam in fecun- do Metaphyficorum , 8c Ariflotelem tertio Meteorum , 6c per inobedientiam intelHgo in- difpofitionem , quando raateria non efl: bene difpofita, ideo non obedit agenti , Scperfuffi- cientiam intelligo diminutioncm vel ihipedi- mentum ex parte matricis.

Uic auBor rejhondet tacit£ qu^J^ioni dtcenf. Diceret ergo aliquis ■, h£C fmt ficfa qU£fQnun-' tiir h':c , ^ ideo non credantur.

Nota quod h.£C po^writ fierii mediante enim 'virtute ccelejii in lapidibm multtplex efi 'vir- tm i, unde Albertii^ recitat 3 qnod tn Colonia in cjuadam fenefira ifidet qUind^^^im lapde^n ha- bentem jfpeciem regis , <^ tunc debet nafci ma~ gnus rex , tmde in multis la^idibus "vultus hu- manus fi^iratnr , is' per illos lcipides fiunt di- <verf^ medicinde. Unde fi quis Sole ex< unte tn pifctbus infculferet jpeciem pifcis i7i Iap:Je , ille poffet co?i~Jocare omnes pifces in aqua ^ koc efi , tetnpore determinato. Fnde Hali in Centi-

kquiQ

^ z Alherti Magni Lihellm ,

looiui$ Ptolomtei recitat di^verfa p.gna ^ mi- reicula , de infcri^tione , feu fculptione lap- duvt.

Et fi quis diceretScargueretfic, Simonftra poflent fieri , fequeretur quod oatvsra poflet privari fine, quia femper intendit agereregu- lariter. Dico fecundum Avicennam , quod non femper pofTibile eft ex parte particularis naturse, omnem materiam ad fuum finem a- moveri, nec efl conccdendum , quod privatio- nes fuarum adlionum habeant fines , vk ideo de segritudine 8c m.orte non cfi inftantia , quia hsec non funtintenta a naturaparticulari, fed ab eo qui hanc regit, 6c illa appellata efl intel- ligentia, fecundum manifeflationem philofo- phorum , qui digne locuti funt dc natura. Et tantum de his di(f1:um efl.

Hic auBor ponit objeF^ionem feu infiantiam ^ <*r folvit in textu^ Fro quo mta , quod regu- lariter intendens producere , potefl irnpeairi per natnram particularem , ^ ideo patet cjuod monfira non fwnt intenta d natura , nif, njei pei' accidens. Item neta , ?jatitra particu ■ larts non intendzt fines prinjationum , qjila vi- djt melim effe quarn von efe^ fed Deus ^ na- tura cccleflis fciunt omnia opime difponere , ^ 'VQcatur inteliigencia non errans. JJnde ex pri- mo de ccelo , omnis 7nors , corrnptio , £griiudo , injirm itasfunt pr£ter naturam .

^$

DcSeiretls Mulierum» p^

Dejignis conceptionis. C A P. VII.

plnito fermone noftro, in quantum fuffi- cit de generitione 5c formatione foctus , 5c penes quem modum 8c pluribus aliis materiie incidentibus. Ut tamen prasfens doftrina ma- gis complete habcatur , notanda funt figna conceptionis in muliere quje funt plura, Pri- mum eH: ex parte coitus. Si enim mulier quan- do fuerit in coitu cum viro , poll coitum fentit frigus , & dolorem in cruribus, lignum efl quod concepit. Secundum lignum, fi mulicr paucum femen emittit vel nullum , fignum efl quod concepit.

Hic mcfor determinai de Jignis conceptio- 7tis. Ratio primi figni e/f ^ quia qnando mulier concipit ) tnnc calor naturalis concttrr.it etb ipfa p'o formatione fcetus , ideo relinqnitur fi^igus tn membris. Et huc njidewtts in fimili, qnia q?:ando homo comedit , pof hoc patitur jrigus , qma calor 7iattiralis tranjlt ad fornachitm ttU teranh cibam : ideo non efl piidendum poji prandimn , fed prius ^nodicUm labora , ut cale- Jias , ^ ftc digeftione cmfortata Jiiideas , quia. tempore fliidii fpiritiis uitales concurrttnt ad cerebrufn , ipf-im jitvando. Illud enim patet i?i febricitantibus , qui habent in jhmMcbo humo- res grofos, quos calor naturalis intend.it dige- rere , c^ njadit ad fo^nachurn, idco patiuntur frigus febricitantes, ^ ca:ore recedente d Jfo- Machi) , patiHJTtur magnum calorem. Et iJTius

fecm'

94 Alherti Magni LiheUrn ,

fecundi figni miHor ajjignat rationem , qui^ rnatrix clanditHr , c^ fiot permittit fe?nen tranftre , <^ recedere. Nota , quod juvenes mulieres , ^«^g maxirne deleHantur in ipfo coi- tu , poffunt [emen emittere (^ concipere , fed hoc won efi de feniorihus. Item ternpore coitiM con- csptionis natura retinet fewen ah intra, ut non egrediatur y a^ hocpropterfcetum.

iVliud Hgnum , fi vir in coitu fentlat virgam fuam attrahi Sc fugi quadam claufura ex parte vulvaemu.ieris.

Ratio i(7ius figni efi , quia quando rKuJier COTI' cipit , tunc 'vuloja fugit quafi 'virga^n 'virilem , (^propter deleftationem matvix comprimitur ^ quafi claudit 'virgam 'virilem. '

Aliud fignum , fi mulierpoft coitum appe- ; tit continue coitura , hoc eft verum in quibuf- dam, quia quxiam mulieres funt, quae magis concupifcunt , quando non concipiunt , ut vi- fum eft in una quasilione.

Circa quintu.^n 7iota , qiiod pofi impregnatio- nem menfrua inftigant ad coltum , S" waxime deleHationis memoria , quam prius habuerunt in coitu.

Aliud fignum , fi menftrua non currunt poft coitum , fecundtim modum folitum , 8c fit titillatio in ore matricis, fignum efi quod mulier concepit.

Ratio ifiusftgni ef , quia quando muUer con- cspity tunc menflrua convertuntur in nuirimen- tmn fcetuSi fciliiet in lac , <Q' ft titillatio in 9re matricis propter calonr» , ^ tunc dolor in

cruri-

De Sscretis Mulkmm. 9 5

cruribm , qnia ^iritm funt claufi in matrice , qui tranjeu?it adcrura , ^ 'vegeta?it crura.

Item aliudiignam , fi colorfaciei iikramo- dum folitum eft mutatus. Unde libenter fa- lent effe rubese poft Gonceptionem gratia ca- loris- Item fi aliena cibaria concupifcunt , nunc terram , nunc carbones, nunc poma , nunc mo- rafeucerafa, fignum eft conceptionis.

Caufa hujus figni eft , qitia pofl covceptio- nem multi kumores grofft indigeffi aficendunt cerehruyn , (^y iUi movent appetitum aliquo- Yum (imilium , quia fi (Int calidi humores , tun>c appetunt carbo?ies, fii fint njalde frigidi ^ hu- midi illi humores , tunc appetunt pira aut po- ma non matura^, aut fimilia , quia emne fimi- hi plaudit fiu9 fitmlU , ^c.

De fignis , anvir, "velficeminafit ifiutero.

C A P. VIII.

"^7" Idenda funt nunc figna , utrum mafculus vel fcemella fit itt utero. Et hssc iunt figna vera qiiae fequuntur. Tempore conceptionis mafculi coior faciei cit rubeus &: levis motus. ^ Hic auHor ponit fiex fi^ na in num;r» , utrum in fttero mafculus fit cortceptus njel fioemella, Ratio iUius primi figm eif , quia color rubeus efi figraim magni calorls, ^ fl efi calor^nagnus in tnatrice , tunc njirtus ej} fiufficiens ad mafcu- lum , c^ tunc mulier leviter movetur , quia calor efi principium motus.

Aliud fignom, li venter tumefcit in dex-

tera

^6 Alherti Magni Lihllus ,

tera parte, 6c rotimdatur, fignum efl nia- iculi.

Ratia iUius fecuvdi Jlgni effy quici indextera farte jacet mdfculus, tayiquam in parte for- tieri <^ calidiori t ^ tnnc venter rottindatur ■> quia extenditur ^ ampliatur.

AlJud, fi lac fluens de mammillis rpifTum 8c bene digeftum , itaquodiiponaturfuperali- quod corpus bene terfum , non dividatur , fed partes conftabunt , 5c non fluent : fignum efl mafculi.

Caufa hujus figni ef , quia illud lac calot induravit <^ comprejftt injpijfando. TTnde ca^ lor habet multa opera, facit enim rem durio- rem ^ fibtilioreyn ^ ^ corrumpit humidum , (l^ inducit ftccum.

Aliud,fi tale lacmulierisimpraegnat^, vel gutta fanguinis ipfius 4 dextro latere extratla ponatur ad fontem clarum , vel ad urinam ejus , fi petit fundum direiSe, Iioc eft , perpendicula- riter, fignum eft mafculi : Si vero fupernata- verit, fignum fosmellae erit. Similiter fi dex- tram mammillam liabet grolliorem , fignum cft mafculi ; Si vero finiftram , fignum eft foe- mellse.

Caufa hujus qu^rti <?/? , fi fetit ftindiim di- refte, hoc eB ftgmim quod bene eB induratum ^ infpiffatttm a calore natiirali. Vnde per- pendicula ef linsa latomsrum reBa cum a- qua ferpendjmt, ^ ce7ifdera72t longitudinem rei , <^ confiituunt duos angulos reHos fuper ba^m , fuper quarn cadunt.

Itcm

Be Secretis Mulierunt, 9 7

Item fal pofitum fuper caput mammilla- rum , non liquelcens fignum cft mafculi.

Caufa hujus quarti fgni ef , quia wam- miUa funt calidie ^ ttmc iUe calor facit covfa- re fal. Vtide fal gratia caloris c07:fat in par- tibiis. Vnde Jal generatur ex aqua grojfa ^ wultnm buUita , ita quod Jpecialis aqua e[i ad fal. Vnde calor ignis esctrahit de aqua fubtiliores partes, ^ illas partes facit exka- /are , ^ ttmc ibi rewanentfartesterrefreshu- rnidiores ^ grofpores, ^ ille per caloremcon- /fat. Et hujus fgnum efy ^quod tempore plu- fjiali fal liquefcit in fcutella, Vnde 4. Metaph. dicitur. Si fal debetmfol^vi in materiam ^ for^ mam primam , refoI<vitur in aquam , ^ fc dif- folvitur. Ideo f fal ponatur ad ignem , incipit ccrrumpii ^ falirey quia coritrarium i^i^vemt.

Signum aliud , fi mulier prius movet pe- dem dextrum, fignum ell: mafculi. Et con- trario modo fe habct, ii foemella eft conce- ipta, tunc mulier eftgraviE&pallida, 8c ven- ter cftoblongus, &:infmiftrarotundus, mam- milla in finii-lra parte nigrcfcit j 8c lac ejus ni- grumerit, indigeftum, lividum , 8v:aqueum/ 8c fufum , fupra corpus pofitumdividiturpars ejus aperte , & pofitum fuprafontem , vel uri- nam, natat, &; ftc dealiis. Item fi dolor eft in finiftra parte, femper eft fcemjella, fi vero in dextra mafculus eft. Item aliud experimen- tum quod fcio eftfe verum & expertum , fi ali- quis fcire velit utrum mulier fit prasgnatavel non , det ei bibere mellicratum , fi tunc fcnferit E pun-

5)8 Aiherti Magni Lihellm 9

pundlionescircaiimbilicum, concepit, (1 au— tem non fenferit , minimeconcepit. Mellicra- tum autem vocatur potio , quae fit ex aqua 2c melle, 6c fit per hunc modum , quia accipi de- bent duo cochlearia de aqua , & unum de mel- le tali proportione , 8c mifceantur in fimul , &: detur mulieri ad potandum in introitu le(Sli , vel llatim poft. Et forte mulieres aftutss di- cerent oppofitum , 6c ergoquandoaHquisvuIt experiri , non debet dicere de impr^gnatione. Et fi ip/a conquereretur dolorem capitis , vel alterius partis, ut &pefoIentfacere, tuncho- mo femper debet dicere, illud valetcontrata- lem vel talem dolorem, fibi illum potum dare, 8c tunc de mane debet dicere num do- luifti in aliqua parte ? 8c fi circa umbilicum di- cunt elfe, judicium conceptionis in iftojudi- catur : fi vero non , tunc non conccpit. Sed qusedam mulieres funt aftutss 8c confideraa- tes illud fophifma, nolunt dicere veritatem, fed femper alio modo quani fe habent in ve- ritate.

Hic auBor ponit bomm fignum JlmpUcis conceptionis i ^ experientiam njeram, qutepa- tet in textu. Vnde 7iota-, quod ratio iflius eX" perimenti eji y quia mel objfruit ner-vos ^ ve- nasj ^ ex ijfo generatur dolor circa umbili- cum.

Item iUuddulce non ejljanum, quia omnis pinguedo dulcis efl mala-, <^ pijcium ej} pejjima propter njijcojitates. Vnde dulce Jupernatat in flmacho: Jed quia tunc calor Jiomachi pro-

pter

De Sccretis Mulierunj, 5 ^

fter fcetum eji debilis , ideo fumpto meUicrMe mulier dolet circa umbilictm.

De fgnis corruptionls 'virginitatis.

C A p. IX.

p Oft hoc notanda funt figna corruptionis ca- ftitatis. Juxta cjuod nctandnm. , quod ali- quando vir.gines graviter corrumpuntur, ita quod earum vulva multum ampliatur, quia membrum virile cft nimis magnum & ineptum, fic quod muliertam amplam acquiritvulvam, ita quod vir fine dolore fiji membri coit , 8c tunc prius eft corrupta , 8c hgec caufa eft , quarc juvenes muiieres cum primo corrumpuntur , dolent pro tempore in vulva , quia ampliata efl: ad coitum difpolita. Alia autem caufa coadju- vans : quia efl qusedam pellicula in vulva 8c vefica quae corrumpitur. Et quanto plus coeunt, ^tanto plus in tali ludo fortificantur.

Hzc auHor profeqnitur de fgnis corrupta ca- fitatis , ^ fatis fatet in textu. Sed extra tex- tmn almd eft fignum , ojuod njul^va 'uirginis fewper efi claufaj fed mulieris femper aperta /fat , ideo ^virgo altius mingit quam mulier. Notaf 'Vis experiri, utrum njirgo ft corruptat fulverifa fortiter flores lilii crocei , qui funt in- ter flor-es , ^ da ei comedere de illo pulvere : (l ejl corrupta , fiatim 7mngit. Item fac eam min- gere fuper cjuandam herham qua 'vulgo dicitur malnja (papel) de mane i fftfccatunc efl corru- pta. Vel accipe fruBum TaBuc<e ^pone ante na- res ejw , ftmc ef corrupta , fatim mingit.

E 2 Ds

100 Alherti Magni LihellHs y

Defgnls cajfitatis.

C A P. X.

Clgna cailitatis Tunt hgec, pudor, verccun- dia , timor ,cum cado incefTu 8c loquela ,cum rcfpediu applicans fe viris 8c virorum affedti- bus , fed qu^dam ita aftutss inveniuntur , quod omnibus iftis obviare fciunt, 5c tunc homo convertat fe ad urinam , quia urinavirginum cft clara 8c lucida , quandoque alba , quandoque glauca, Si vero fuerit aurei coloris, clara 8c ponderofa, continet animi jucundi fignum, id eft, appetitum , 8c hoc eft verum in non corruptis. Corruptse enim mulieres habent urinam turbidam , per fraduram pelliculis prsecedentem , 8c fperma viri apparet in fundo tirinse talis mulieris: fed in menftruofis urina cft fanguinea , 8c in tali menfe quando patitur , habet oculos aqueos 8c eft alterius coloris in facie, abominationem patitur incibo. Etideo fibi quifquis caveat , ne coeat tunc cum eis , quia nocivum eft. Unde prude'ntes muliercs fciunt tunc cuftodire fe, 8c feparantur a viris pcr tempus fluxus menftruorum.

Hic auBsr exequittir de (ignis caftitatis. N(fta, quod urina 'virginum efl clarat quia ipfes funt caUd<€ 3 ^, bene digerunt y ^ ideouri- 7ia pertranfens per loca digejfionis fmnit ibi colorem , mide coloratur in renibus. Sed debet c/ipi urinq pop fomnum primum , quia tunc faBa eji di^ejfio ^ dei^^ i/id^je qu9d wina

De Secretis Muliertm^ loi

per acciiens non fit 'variata fcilicet morho c^ nutrimento groffo. Nota qnod in urina fnrit tres regiones , fcilicet fuperior , ubi conflcieran- tur memhra fuperiora , fcilicet cerehrum, ^ capiit. Securido in tnedio , ubi confiderai-itzr rnemhra media , fcilicet renes <^ cor. Sed ter- tia ejl inferior : uhi conp.derav.tur teficuli y lumhi , ^ matrix. Idem'dicit litera ,f^ermafem- per apparet in fundo , p-cpter fuam gra^-oitatem. Nota 5 qpiod quando mulier ep me-nftruofa , tunc humores afcendunt ^.d oculos , quia oculus eft fars perefa corporis , ^ cito pajjihilis , ^ tunc mulier paUet in facie , ^ ipfapatitur ahmiina- tionem cihi , quia non cupit propter infeBionem cerebri i^ olfaBienem. Et tunc eft nociojmn eum eis coire , quia pueri qui tunc concipiuntur , in- clinanttir ad morhum caducum , ^ ad lepram-^ qtiia talis materia ep njalde 'venenofa.

Eft autem notandum , quod mulieres an- tiquse , in quibus menHrua fiuunt , & qusedam in quibus menftrua fuRtretenta, li inipiciunt pueros in cunis jacentes , intoxlcant oculos eorum vifli, ut ait Albertus in libro deMen- flruo. Caufa. hujus in mulieribus apparet quibus menftrua fiuunt, quia ipfe tluxus feu humores cui moventur per totum corpus» primo inficiunt oculos, & oculis inFcclis aer inficiturj runc aer ille inficit pucrum. Et il- iud eft de iatentionePhiiofophl inlibrodefo- mno 6^ vigiiia, Cauia autem qaare antiquce mii-. lierrs, quibus non fiuunt menftrua, inficiunt pueros , eil quod retentio mcnfiruorum fa-

E 3 cic

101 AlherHM^gniLiheUtiSj

cit abundantiam malorum humorum , 8c quia antiquae mulieres funt deticientes in calore naturali , muturante Sc digerente talem mate- riam, & prjscipue pauperes , fic quod nutriun- tur a cibo 8c nutrimento grofTo , quod ope- rantur ad talem materiam infedlam. Et iilae mulieres plus inficiuntur , quia mcnflruutn hoccedit ad purgationem naturx ipfarum.

Hic auBor ponit qmddaTn mtahile , ^ pa' tet manifefie in textit. Rota quod hmnores ma- li exemt per oculos potins qmm per aliiid ■ membrmn , qiiia ^mhi^ ej} aq;ietis , ex fectinds de Anima , qmd patet , fi comprimitur ^ la~ ehrymatf^ir , ^ ideo miilieres multiim la- thrymantitr , quia hahent miiltum de humi- da , quod petit exitum. Et quande oculm eji in- feBus , tunc inficit aerem tangentem oculum , C^ illeultra inficit aerem propinquum , ille aer iterum aliurn aerem , donec pervsnit ad ahje- Bum , ^ ihi fit reverhe-ratio mali humoris , ^ ibi primo operatur , quia cmnls aBus fit cum refifientia aliqua , quia iUa infeHio fit circula- riter , quia fi non , tunc folum mulier inficere- tur fecundum unam diferentiam loci , pajjionls > & non fecundem omnem. Mam pueri funt de- biles ^ tenera natur<e , ideo facile intoxican' tur. Tgxicum efl venenum quod fit de taxo ^ de tali arbore amarijfima j ex CHJus fucco gii' fiato , aves?noriuntur.

Nota quod oculus mulieris vaticlnantis pro^ jecit camelum in foveam , ita quod iUa pejjima mulier tantum cogitavit de malisy quod qui-

dam

De Sicretis Mulierum, 103

dam humores mali generabmttir injpiritibus ejm, ^ illi exiverunt fer oculiim , ^ iUos ^volens ca- ^ melus eftigere i cecidit in foveam. Ef illo modo bafilifcm inficit njidentem ipfitm, quia 'venenum emittit. Et fi ponerettir Jpeculum adquodrever- ber-arentur humores adloctimbafilifctj tuncipfe- met moreretur 'vel inficeretur. Nota quodfiali- quis qtt^ereret , fi mAilieres ftmt nje^iemfa , qtia- re non intcxicavt feipfas ? Dicendufn , quod 've- nenum non agit in fe , fed in aliud cui objicittir. Cu?n ergo mulieres natttraliter ftmt i?:toxicat<£ , ergo non i?itoxicant feipfas. Alia caufa efi qtiia Junt confuetds. JJnde Averroes in prologo tertii Phyficorum: ^uadam erant confueta comedere njefienum > ita quoderat earum cibtts.

De defeHn Matricis.

C A p. XI.

A T quia didum eft de menftruo , igitur ad menftruorum locum procedamus , quod accidentia funt circa ipfam matricem. Matrix enim mulieris fsepe patitur fufFocationem j Suftbcatio enim apud medicos vocatur com- preflio fpirituum vitalium , ex vitio matricis egrefla. Et per hoc impeditur anhelitus m muliere. Et illud evenit, quando matrix de proprio loco tollitur, tunc ex frigiditate cor- dis fuperveniente , tales mulieres quandoque patiuntur fyncopen , id eft cordisdebilitatem, Aliquando vero aliquse vertiginem in capite patiuntur. Galenus enim magnus in medici- na narrat de quadam muliere, fuffocationem E 4. ma-

I e ^ Alherti Magnl Lihell^es ,

matricis patiente, quod illa caafa patiebatur

tantum quod non potuit loqui , 8c cecidit ac

fi mortua eHet , quia nullum fignumvitjeha-

buit, 8c vocati funt medici piures , qui videntes

ipfam & caufam ignorantes , dixerunt eam ve -

raciter eile mortuam. Galenus autem fuper-

veniens, caufam coniideravit , Sc mulierem a

piiTione illa liberavit. Hxc enim ^grituda

contingit in mulieribus ex eo quod abundat

in eis menftruum corruptum & venenoium.

Et ideo bonum e1 quodtalesmulieres, q\ix-

cunque fuerint, iivc juvenes, iive antiquse,

ikpe viris utantur ut materia talis expellatur.

Et expedit juvenibus quiaineisabundathumi-

dum. Et hxc eil caufa quire juvenes mulie-

res , quando incipiunt coire, multum im-

pinguantur antequam concipiant, 8c curam

de pueris minime habent, quiacura ( utdicit

Philofophus in fecretis fecretorun ( facit fe-

nefcere, quod non videtur in illis. III.3e enim

mulieres quando multum abuadant in tali

materia , miiltum appetunt coitum , propter

materi^ abundantiam. Ideo peccatum eil in

natura illas retrahere, 8c coitum prohibere

ad illum quem diligunt, quamvisfit pecca-

tum in moribus, de quo nihil ad propolitum.

Audivi in confeiTione ibcietatis ab unoinqai-

rente caufam a me, qinre hoc eifet, quando

ipfe ,dor miret cum fua dilecta j uvencula , quod

tunc iple coita fmito , inveniret ventrem fuum

nfque ad umbihcum languine profufum 5c ti^

nrait multum 8c caufam ignoravit, £c non

fuit

De Secretis Muliertm, 105

fuit aufus fe retraliere a juvencula , propter a- rnorem magnura inter eos. Et ideo quandoque fluxus menfirrui prodeft mulieri & quandoque nocet, fecundum quod materia magisvelmi- nus abundat. Et illefluxusnonfluit menftruo- rum , fed feminisin coitu propter abundantiam materiae.

Hic auHor exequitur de experimentis conceptio' nis. Nota quod fuffocatio matricis provsnit ex €0 , quod matrix tolUtur adverfm cor , ^ tunc inagna frigiditas fe extendit ad cor , ftc qmd cor patitur fyjicopen. Et dicitttr a fyn ^ quodefi con ^ (jr copos incifio , quaft ciim incifione fve debili- tate cordis , <^ alio mmine diatur eciafls , ^ tlla pajjio maxime accidit 'viduis , qu^prius ha- huerunt njiros, ^ jam non habent , unde men- Jfrua eariim corrumpuntur in matrice , ^ gene- rantur grojji humores qui in corde debilitates ge- nerant, ^ ideo ipfismultmnvalet cohiis,

De impcdimentis conceptionis. C A p. XIL

T\ E impedimentis autem conceptionis nunc aliqua tangamus, quas plura funt, quia impedimentum quandoque contingit ex ni- mia humiditate matricis , quandoque ex ni- mia frigiditate , quandoque ex liccitate , quan- doque propter nimiam pinguedinem corpo- ris, quia pinguedo circumvoluta orlficio ma- tricis ipfam conftringit , 8c non permittit le- men viri intrare. Unde cognitio hujus eft de isaulisre , cujus renes funt fepulti k occulti ■ " E j ia

10(5 A^erti Magni LiheUus ,

in pinguedine ex omni parte. Illac enim ma- lieres, fi in coitu femenrecipiunt, nonDoteil intrare matricem, 8c iic cjiciunt ipfum cum eje6lione urinae. Etideobreviter, (i poftcoi- tum urina talis mulieris videatur , manifeftum eritfifemen viri in matrice ejuseftcolie£tum vel non. Si fic, tunc urina ejuseflimmunda propter commixtionem viri. Si vero tunc ite- rumapparebit, Scquandoqueapparebit, quod urina non totaiiter ejecit illud femen, quia funt calidse, tuncfuacaliditateexhalant. Sunt etiam quaedam mulieres, quse ita tenerasSc lubricas habent matrices, quod femen intus non potefl retineri. Ex multis aliis cauiis illud evenit , de quibus ad praefens nulia iit mentio.

Hic auHor ^onit qticedtstm notabilia , utpatet. in textu. Nota ofmd fi femen viri ^ mulieris m?i funt proporttonata in qmlitatibtis , idefit in calido ^ humido , tunc . talis conceptio im~ peditur principaliter , quia agens , <^ patie?is debent effe proportion^ta , exfecundo de anima , fub certa harmoniat idefi , fubcerta ^ deter- minata combinatione , unde quodlibet, non a- git in qmdlibet , 'vel quodlibet non jit ex qmli- bet y idefti degeneratione.

E(l etiam notandum, quod fsepe conceptio ex parte viri impeditur, ita quod femenejus . quod emittit ell nimistenue, ficutaqua, ita quod fi matrici inFunditur, tunc liquiditate : liia elabitur , 8c quandoque accidit ex trigidita- . tc teilicalorum vel ficcitate,.Sc illud femen»

fecun-

' De Secretis Mulmunf, 107-

fecundum dodrinam medicinse , ad generatio- nem cft inccnveniens. Sed dubium efl: cujus fit caufa , an ex defedlu viri , vel mulieris , juxta. quod notandum , qUod ifto modo fcitur , acci- . piantur duae ollae 8c in uti^amqne urina mitta-;. tur , viri in unam ollam , Sc mulieris in aliam , 6c ponatur in utraque furfur tritici, Sc talis experimentator diligcnter obflruat ollas per novem dies , vel parum amplius , & fi contingit ejc vitio viri defc6l'us, inveniet quolBamver- mes in olla, & cacabus debet fupra poni, 8c invenitur rana foetida, velcantabra fcetida. Si vero ex vitio mulieris, invenitur in olla fua menftruum. Si ex utriufqueyitio , inutraque ollaaliquid prgedidtorum invenitur.

Hic auBor fo7iit tmum mtabile ^ ut pater. in textu. Neta , Ji njis bem exciminare , accipiss- aliquid de fpermate t-zVz, ^ poTias in aquam ^ fi tendit ad fHvdum^ ftgnum ejf quod femen 'viri nojt ejf in defeFtti conceptionis. 6^uia ejl hene digefum e^ fpilf^i^^ ideo pettt fundum. Nota quod muheres qu£ fdpe coeunt propter deleBationetn 3 iUa generant foetus dehiles ^ de- bent ergo abfinere a coitu, tunc generabunt fortes pueros <^-' horyiines ^ quia femen ejf fatiS' fortey ^ tmis frater potejf convenienter ejfe ■■ fortior alio. Vnde nota caufam expei-imenti ^ fi femen 'viri efl wirius tejiue , tunc cito con^verti' tur in njermeSi <^ non habet njiYtutemrefifen' tem aBioni corporis ccele/fis. Vnde ifla humidi^ tas qu<e in fundo ncn eji denfa ^ pene indura- tat citQ fiiteratur. Nota, quod f mulief hibe^ E 6 rit

lo8 Alherti MagniLihellus t

rit falviam coFfam per tres dies, tunc non con- cipiet in uno anno , glo : quiafalvia eji frigida. Ita comedat apem^ ^ yimquam concipiet. Et ergo ex illis concludo , quodmulieresfapecaeunt, ftmiliter njiri , propter magnam deleBatio- Tiem quam hahent ad invice-m , quia vulva in fe continet magnam dukedinem viro , fed tamen de illis non multum dico adpr,£fens.

Si quis igitur velit raulierem juvare, ut impraegnetur , 8c mafculum conclpiat, acci- pfet matricemleporis&; inteltina ejufdem, 8c faciat deficcari , &: in pulverem redigat , & illud mulier bibat temperatum cumvino, 8c {imi- liter faciatcumtefliculoleporis, 8c hocinfine nienffcruorum, 8c cum virofuocoeat, 8c con- crpiet mafculum. Item accipiat mulier fuccin- ftam , 8c ftringat in lafte aiinae lanam capri- nam , 8c liget fuper umbilicum ejus, donec coeat cum virofuo, 8c concipiet. Ethocdico rcmotis intercifis caufis vel impedimentis a- liis, quibus per ignorantiam hominis effe£tus ille prohibetur. Et ii quaerat aliquis , quse funt illa impedimenta? inipiciat diligenteromnia, qu3e ufque ad iflum locum dida innt. Item ac- cipiat aliquis hepar parviporci, 8c teiliculos, 8c deiiccet 8c etiam redigat in pulverem , 8c det in potum mafculo 8c mulieri , 8c maiculus ii prius impotens fuit ad generandum , generabit , £c mulier quae non potuit concipcre , tunc con- cipiet

Capitulum aliud quo?nodo mulier dehet ju- 'vari ut concipiat , may^ime ut ctncipitU inafcn-

■ ' " Im,

De Secretis Mulierttm. 109

lum. Nota quod •matrix leporis ^ intej}ina.fi

deftccantur ^ ptdvsrifantur , fiunt multum

calida , fimiliter ^ hepar porci infe efi calidum ,

^ fc generahimt calorem fufficientem ad con-

ceftionem. Nota quod illud debet fieri in fine

menjfruorum i quia tunc matrix e(i ficca, ^

qujd^zmmodo calidior per recejfum menfirmrum

frigidorum. Item funt alia etcperimenta. Mu-

lier accipiat camphoram herhain pul^verifa-

tam , ^ bihat eajn cum vino , ^ co7icipiet. Item

ttrina njiri bibita, i?npedit conceptionem. Item

fi accipiat njulvam leporls , c^ pulverifet cum

melle liquido , ^ accipiat cor tauri , ^ iUa pa-

riter accipiant ebuUitionem , ^^ fic mulier ac-

cipiat in una feptimana , ita quod uno tempore

plm quam alio tempore concipiet. Item mu-

lier debet uti calidis ^ bonis cibariis , ^ debet

quodammodo inebriari ^ bene fricari , ^ de-

bet cavere , ne crura elevatafemenvrnpediant,

ita quod debet fe cito labori applicare ad reti-^

nendum ^ fiatim pofiea dormitet , ^ fim dU'

bio concipiet.

Ell etiam documentum obfervandum , fci- licet quando aliquis lentit mulierem conce- piffe, non nominet in praefentia mulieris ali- quid efTe de variis cibariis ad quod appetitus mulieris poflet inclinari, nili ei poflit libitum profequi , quia fi mulier tale poftularet , fed nul- lo modo poflet liaberi , haberet occaiionem aboriendi propter contrariam difpofltionem appctitus, Foetus enim lic conceptus debilis reddicur Si cxtinguitur. Ideo confultum eft,

quando

1 1 © Alberti Magni Lihellm ,

quando mulieres petunt carbones vel aliquid confimile, qnodeisminiftretur. Vidienimde quadam muliere , quse cum impraegnata fuiffet , petiitpomarecentia , qu9e cum habere non po- tuit , cccidit ad lectum , 8c intra diem &: nodtem nihilguftavit, necpanem necpotum , & fue- runt circa eam juvenes mulieres & ancillge , quge prius rion concepcrant, quibus illa fue- runt occulta: 8c quando imprasgnata petiit poma recentia , & ancillse aftantes dixerunt, non invcniuntur , loquentesinterfe, quodve- nenofum efl: dare m^ulieri poma , quia viderant in febricitantibus conlimile 8c inparte illa deceptse Tunt : tunc autem illa imprsegnata , ex carentia pomorum multum fuit debilitata , in tantum quod foetus antequam ad debitum terhpus pervenit, mortuus exivit, in cujus egrefili illa laboravit diebus duobus & nod:i- bus', 8c anteegrcfTum mulier emiiitfanguinem per nares duobus diebus, 8c una nodte: ille vero fanguis fuit menftmofus, 8c fignum corruptionis fcetus fuit illud. Juxta illud Hippocratis, menftruis fluentibus impoflibile eft foetum efle fanum. Ideo utomnia illa pe- ricula evitentur apud omnes imprsegnatas , bonum eft quod mulier in cuftodia habeatur , 8c modice moveatur, Sc ut ei cibaria molHa &. lenia miniftrentur, 8c omnia juxta appeti- tum profequantur.

In toto hoc textu recitato fonit auFior dm documenta , (^ fatls manife(!e patent ex teactu.

Sed antequam noftrum fermonem ad alia

eon-

. De Seeretis Mulierum. 1 1 1

Gonvertaraus, notandum etl unum notabile iignum , quod fit ad cognitionem mafciili in utero matris exiftentis, 8c elt illud. Accipiat aquam mundam de fonte claro 5c puro , 8c procuret iibi unam giittam fanguinis vel la6tis de dextro latere mulieris, 8c infundat guttam illam aquae. Si tunc gutta petit fun- dum , fignum eft mafculi , fi vero fupernatave- rit, fignum eft fcemellse. Item fi dcxtera mammilla fuerit major finiftra, improegnata eft mafculo , li vero finiftra major fuerit, foe- minam portat.

Hic aitHor ponit fecundnm documenttim. Et ■ 7iota quod quande mulier concepit , tunc debilitatur ^ variatur gratia feeti^ concepti- inipfa: ^ ideo quicc^uid cupit, (Ibi detur^ ^ Jlnoni tunc evenit doloreo quod appetitus non procedit') quia 'voluntaf deteHatur in profe- quendo quod diligit. Fnde nihil appetit ?iifi fuerit animatum, ex tertio de anima. Et per comjnent. 3 . Et hic patet , quia voluntas ejl ap^ petitus intelkBtts ^ femper efl hona ftmplici' ter ■) njel apparet. Vnde emnia hanuyn appetunt i ut patet per definitionem horii quam dat Arijf'. in principio primi Ethicorum dicens. Bonum eft quod omnia appetunt. Rota quod pofi con- ceptionem, quando menjhuum fiuit , .hoc efffi- gnum defiruHionl^ foetus , quia foetm dehet nm triri de menfruo fluente ■> fed fi modicumfluit » hoc fit ad purgationem natur^ > ns fcetm fufo' cetur i hoc efi coynmQdnm.

III Alherti lAagni Lihllm ,

De Spermatis Ratura ^ DigeJitQne.

C A P U T U L T I N5 U M.

pRiufquam vero finem didtis imponamus ^ (ut noftra dodlrina fubtiliter & magis com- plete habeatur) cum de materia m.enftruorum aliqualiter didtum eft , tranfeundum eft ad materiam fpermatis in viro. Sperma vero ut fupra diftum eft, nihil aliud ell: quam fupe}'- f,uuyn alimenti , quod in fubjfantiam rei alen- 'dtenon cedtt , juxta quod notandum , quod Me- dici quatuor ponunt in homine digcfliones. Et dicunt quod talis eft modus nutritionis, quod primo cibus manducatus in ore , dirigitur ab ore ad ipfum flomachum, & ibi fit digeftio prima, 8c ibi fep?.ratur purum terreflre ab im- puro terreftri, &. illud impurum dirigitur ad vifcera , 8c ulterius emittitur per feceffum . Sed purum hoc ulterius dirigitur ad hepar, &: ibi fit 2. digertio. Ettunciterum ibifeparatur pu- rum aquaticum ab impuro aquatico. Impu- rum aquaticum dirigitur ad veficam , & ulte- rius per mitluram emittitur, fed purum diri- gitur ad cor , 6c fit ibi 3 . digeftio , & feparatur purum ab impuro. Impurum dirigitur ad va- la feminalia, 8c ex iilo fit fpermainviroScin itiuliere mcnftruum : fed purum eft fanguis , 8c iliud dirigitur a corde per magnas venas , quse dicuntur capillares, per quas venas diri- gitur fanguis ad fingula membra , 8c in illis membris fit ultimadigeflio , 8c iterum fepara- tur purum ab impuro, 8c impurum cmitti-

tur

De Secretis Mulierum, 115

turper iudores 8c per ungues, 5c coniimilia: Hocautem purum convertitur Sc congelatur in fub.lantiam alimenti , ita quod tales pori qui iiint evacuati per calorem naturalem j ibi econyeribrepleaatur, Scfiplus veniret quam eil deperditum, tunc dicicur augmentatio, fed ad hocrequiruntur quatuor. Primo mate- ria futliciens ell panis 8c coniimilia. Secundo potus recipiens illam quartam digeftionem. Terrio natura dillribuens. Quarto calor natu- ralis converteas alimentum in alitum.

Hic aii^or exequitur de ultimo moti-oo li- bri , (T^ Ojiendit modiim generationvs fpsr?natis. Nota , q:iod horno efl optima digeftionis <^ fuhtilicris , ^uia ef ?nagni cahris , ^ propter mnltos labores digerit ^ confiimit Immidwm^ cfuia calor agit in * humidmn (icut in ftibje- Huyn, (^ cakr facit exhalare humidum radi' cale , ideo oportet efe refiauramentmn caloris , 7ie conjurnat humidiim radicale , ^ fic mors fequeretur , quia confumpto humido radicali in quo confiftit njita t null^ profunt medicinte j fed tamen nota^idum , quod unicum indivi- diuim per aliquam medicinam potefi 'vivers p:er annmn vel amplius , ftne nutrimento fcut exfertuw ef , fed hoc non potefi fleri , nift curfu comyn.mi. Nota quod maficatio efl qujedam contritio cibi faHa per dentes , c^ fc natura ordinavit in anteriorl parte dentes acutos ut bene dividmit cibum , fed in fine latos ordina^ 'vitpropter maficatiQnem. Verilis :

Sunt

1 1 4 Alberti Magni LihUm ,

Sunt hominis dentes triginta duo come- dentes.

Sed de his quae didta funt , confurgit dubi- tatio quaedam , utrum calor agat in ipfum hu- midum ? confuetudo , ficut operatio caloris in €o^ guod calor naturalis. Pro quo fciendum , quod^cundum Ariftotelem 4. Meteor. cap. de operatione, quod triplex eft operatio quae ex parte caloris accipitur in capite de opera- tione qualitatum adtivorum. Trima operatio caloris in quantum calor habet dilTolvere 8c cxhalare 8c congregare homogenea , Scdifgre- gare heterogenea, Secundum patet , quia fi accipitur una maffa de auroSc argento ,&: po- natur in ignem, calor facit fiuere aurum ab argento, 8c e converfo. Et liclocutuseftPhil. a.degeneratione, ubi dicit, quod calor deter- miriatus agit tanquam organum , fcilicet fecu- ris, vel bipennis femper diffolvit conjunfta. Sed calor in eo quod naturalis caior habet in fe virtutem formativam uniufcujufque rei vel naturss, cujus calor dicitur eife naturalis, 8c (ic in eo eft virtus cceli , vel virtus motorum coeleftium, 8c vis feminis, complexionis , vel formse illius naturae quam format. Sicut con- tingit videre in calore feminis plantae 8c ani- maiis, ubi eft vis quse vocatur form^ plantae. Et eodem modo credo quod li in naturalibus quantum calor naturalis habet dirigere humi- dum , vel proportionetur fibi fubje6lum fecun- dum exigentiam cujuflibet fpeciei. Sic ergo §ducit humidum ipfum confumendo , non in

Quan-

. __ De Secretis MuUerum, 115

^aantum calor , fed in quantum calor naturalis» qui in digeftionem accipitur , quia in digeftione accipitur illud humidum, &: illa digeftioter- minatur ad fpeciem ejus , cujus eft humidum > ficut ad fpeciem partis plantae, vel animalis, vel hominis , & hoc nullo modo faceret ia quantum eft calor , (td potius refolveret totum humidum, ita quod in ficcum terminaretur. lllis viiis &; intelle6tis breviter ad propolitum redeamus, 8c dicamus q\iod ^erma nihil aliiid ej^ quam fuperflimm alimenti^ qmd in fub- Jrantiam rei alenda non cedit. Et ftc ex his quae d\0:x funt, m.anifefte apparet, quae fit deiinitio ipermatis fecundum illa quse aliqua- liter prius fuerunt ignota. Cum ergo tantum digeritur in utero prsecipue juxta tertiam di- geftionem, quia tunc non totum ceditadde- perditum, ^cd per reftaurationem mittitur , vel mutatur in cruorem fanguinis fubtilis , lc datur ad vafa feminalia , ubi virtutc tefticulo- rum illud etiam dealbatur 8c fermentatur , idco fperrna viri eft albi coloris propter uitimam decofiionem quam habet ex parte tefticulc- rum. IUud idem Iperma amplius emiftum a viro, nimium deftccat corpus , quia virtutem humetStandi 8c calefaciendi habct. Calore autem extrailo 8c humido, fit debilitatio vi- tse, 8c per confequens mors. Et koc eftcaufa quare illi qiii multum coeunt 8c frequenterj non funt longss vit^ , quia corpora a naturali humido exliccantur, 8c deiiccatio eft caufa mortis, Caufa crgo ■ fdHicIente polita ponitur

eifedus

li6 AlhertiMacrni Lihlks «

o

effcdus ejus. Et huic ccnfonatquoddicitAri- fcot. I. de ]cngitate 6c brcvitate vitse , quia fperma amplius emifium deflccat corpus. Et Ribdit : Propter hcc cnim mulus longioris vitse eft quam annus vel equus, exquogeni- tus eft, ut fcemellaemarculis, fim.arculicoiti- vi funt. Et fubdit, quod propter haspafiicnes mafculi brevicris vitjeiunt fcemeljis. Ellenim generaliter verum , quod mafculi longioris vitas funt fcrmiellis, li coitivi non fuerint. Sic ergo ex iritentione philofophi patet , quod vita hominis ccnhftit in calido 8c humido radica- liter , quamvis in aliis infrrumentaliter , 8c mi- nifterialiter, 6c {ic patet quod coitus exiiccat. Eti^m patet , quod pofita caufa confervante cffedlum , ponitur 8c ipfe eftedus. Si vero caufa deftrueretur , 6c effedus defirueretur. Ergo a primiO ad uhimum , coVtus qui ampHus fit, efl caufa brevitatis vitae , 8cc.

Scqtiitur de materia jperwatis ^ per njeneriibi- kfn Anjiceyinajn covjcriptum.

/^ Irca materiam fpermatis funt qusedam notanda adhiic, fcilicet quod fpermja viri aliquando efl durum , 8v: benedecodum deco- ftione tefticu^orum , ita quod quaelibet pars inefl parti , in modura ladtis coagulati , 8c illud fperma album efl velut h.c coagulatum forti coagulatione : habet tamen naturam confir- mandae infiu>:ibilitatis, ncn in partibus fuis , fed de genitalibus vafis tefliculoram. Aliter cnim non expelleretur de vafis genitalibus in

V ul-

De Secretis MuUerHm, 1 1 7

vulvam mulieris. Et de ifto fpermate genera- tur robuftus 8c fortis foetus. Et aliad iemen tonue 8c in fuis partibus fluxibile , 8c illud noa eH: bene decoiilum , li illud expellitur, 8c in matricem recipiatur, fit e.x eo foetus tenuis 2>c fragilis naturx, 8c illud liabet naturam ladis liquidi 5c tenuis. Contingit enim aliquando debilitatio naturjc apud foetum , quod caput debilitatar, 8c hoc quanio mulieres imprGS- gnatsealium puerum prius genitum cum alio nutriunt. Caufa vero hujus debilitationis eft, (^uiaifta materia de qua puer exillens inute- ro debet pafci 8c nutriri , cedit in alimentum pueri prius geniti, quem Ia6tat matcr , 8c ifte cafus continpt hodierni die propter inexpe- rientiam mulierum , caufam illius defdus nefcientes : ideo raulieres impr<«gnat3e nun- quam deberent laclare pueros poft conceptio- nem vel imprxgnationem alterius pueri vel foetus, propter caufas fuperius enumeratas.

Ric ariFfor fonit; duhii^m , ^ fat patet in textu. Nota quod calor in animali non facit dig^ihoJiem , in qnantnm calor , fed in quantnm eji hene regulatnm ah anima. Et ideo pecca^ njerFMt aliqui antimi dicsntes , quod in plan- tis ejfet nutritio , O" in fu^eriori parte efet ah igne , & in inferiori ejfet a terra , hoc nmi va- let i qnia dicit Arifioteles fecimdo de anima, qiiod Ji Jic ejfet ■, tunc fnixtum cito dijfolve- vetur. ^iuid enim continet elementa in mix- to nift anima ? Unde , anima eft princi- pium omnis a<5tionis > fed cakr five fpiritus

fmt

1 1 8 Alherti Magni Lihellus ,

funt iiijlmmeyita , qnia fmt in njirtute mima , ^ non in virtutefui ipjius.

C O N C L U S I O.

TjIS viiis finem dfftis imponamus , 8cgratias ^^ Deo reddamus , qui noftrum in hoc opere 8c in aliis illuminat intelleftum. Et de omif^ fis peto veniam 8c auxilium divinse grati^ , a qua omnis iapientia orta eft &: vita geterna. Ad quam nos Deus omnipotens 8c gloriofus , cundlagubernansatqueregens, perducat. Qui cum patre 8c fpiritu fancSto vivit Scregnat, 8c in quo eft fumma fecuritas, tranquillitas, ju- cunditas , 8c fine finc seternitas fan^torum cxiftat omnium per infinita feculorum fecula ,

A M E N.

Liber aggregationis feu liber le-

cretorum Alberti Magni? de virtutibus Herbarum, Lapidumjdc Ani- malium quorundam.

L I B E R P R I M U S.

De 'virtutib'Hs qufimndam H^rbarum.

Icut vult Philofophus in pluribus locisyomnis fcientia degenere bo- norum eft. Veruntamen enim o- peratur aliquando bona , aliquan- do mala, prout fcientiamutatur

ad

DeSecretis Mulierum, 119

ad bonum Sc ad malum finem , ad qucm opera- tur. Ex quo concluduntur duo. Quorum unum 8c primum cft , quod fcicntia magicalis non efl mala. Naraque per ejus congnitionem poteft e- vitari malum&profequibonum. Concluditur etiam fecundum eum quod effedlus laudatur propter finem. Atque vituperatur etiam finis lcientiae aliquando non ordinatus ad bonum vel ad virtutem . Ex hoc fequitur , quod fcientia vel operatio aliquando bona vel mala. Quia igi- tur magicalis, feu cognitio bonaeft, utpi^se- fuppofitum eft , 8c mala aliquantulum extftit in ipeculatione naturalium, fecundum quod ex antiquis autoribus examinavi 8c percepi : imoSc egomet A l b e r t u s,utin pluribus ve= ritatem inveni , 8c veritatem fuppono , quo ali- quo ex Chyrandis libro Alchorat. Primo naf- rabo de quibufdam lierbis. Poft de quibufdam lapidibus. Tertio de quibufdam animalibus^ 8c devirtutibuseorundem.

Eliotropia. Lilium.

Urtica. Vifcus qucrcinus.

Vijga paftoris. Centaurea.

Chelidonia. Salvia.

Provincia. Nephta , Verbcna

Linguacanis. MelifophylosT

Jufquiamus. Rofaierpentina.

Prima herba apud Chaldseos vocatur Ircos 1 apud Grsecos Mutuchiol : apud Latinos Elio- tropia. Cujus interpraetatio dicitur ab Elyos. quod eft Sol: 8c tropos converfio, quia con=

verfs.

120 Alberti Magni Lilellm ,

verfa eft ad folem^ Hujiis autem virtus mira- bilis eft, quia fi iilacolligaturfoleexiftentein Leone in Augufto , & volvatur in laurifolio , 8c fimul addatur dens lupi, &: feratur: nullus contra furentem poterit habere vocem lo- quendi, nifi verba pacifica. Etfi enim afiquis furetur , & in nocle fub capite fuo ponat , vidc- bit furem 8c omnes ejus conditiones. Et ite- rum : fi prgedi^Vft ponatur in aliquo tcmplo ubi fint mulieres, quarum connubium parte fui frangatur , nunquam poterunt exire de tem- plo, nifi deponatur. Et hoc ultimum proba- tum eft 8c veriffimum.

Secunda herba vocatur a ChaldaeisRoybra, a Graecis Olieribus, a Latinis vel Gallis Urti- ca nuncupatur. Hanc herbam tenens in manu cum mille folio : fccurus eft ab omni metu 8c ab. omni phantafmate. Et fi id ponatur cum fiicco Sempervivae , 8c ungantur manus , 8c refi- duum ponatur in aqua , 8c aquam inter ubi 1 funt pifces, ad manus ejus congregabuntur , , 8c etiam ad pifcellumi. Et fi extrahatur , ftatim i refiliunt ad loca propria ubi erant prius.

Tertia herba a Chaldseis Lorcmborojt di-- citur , a Grsecis Allomot , a Latinis Virga pa- ■ ftoris. Herbam hanc accipeSccum fiiccoman-- dragorae diftempcra , 8c da cani vel alteri ani-- inali, 8c impr^egnabitur in fuogenere, 8cha- = bebit foetum in fuo genere. De quo faiu fii accipiatur dens raaxillaris, 8c intingaturind- bo vel pctu , omnes qui inde potabunt , mox incipiunt belium , 8c cum volucris delere, da-

cis.

De 'virtutihus Herharum. iii

cis fuccum amantile , id efl , valeriae , 8c fiet fta- tim pax inter eos.a»' Quarta herba a Chald^is Aquilaris dicitur, quia nafcitur terapore quo aquilfs faciunt nidos fuos , a Grsecis dicitur Valis , a Latinis Chelidonia. Illa herba tem- pore quo hirundines faciunt nidos, nafcitur: quo etiam aquili^. Hanc herbam fi quis cum corde talpse habuerit, devincet omnes hoftes, omnes caufas , 8c omnes litcs removebit. Et fi prsedidla ponatur fuper caputinfirmi , fidc- iDct mori , flatim cantabit alta voce : Si non » lacrvmabit.

" Quinta herba a Chald^eis Iterifi dicitur, a Grsecis Vorax , a Latinis Proventalis vel Provinfa. Illa enim pulverilata cum ver- mibus terrae circum volutis , &; cum fempcr- viva , amorem inducit inter virum 8c uxo- rem fi utatur illa in cibariis. Et fi compofitio iflorum cum aliquantulo fulphuris pona- tur in flagno , ubi funt pifccs , omnes morien- tur. Et fi ad os bubali ponatur, ftatim cre- pabit per medium : 8<: hoc experimentum efl a modern"^. Si iterum didla confedio po- natur in igne , i^atim convertetur in lividuni colorem.

Sexta hcrba a Chaldsis vocatur Bicith, a Grascis Retus , a Latinis Ncphta. Hanc herbam accipe, 8c mifce cum lapide inven- to in nido upupsc avis , 8c frices ventrem a- licujus animalis , 8c impraegnabitur , 8c ha- bebit foetum in flio gcnere nigerrimum 5 Et fi eis ponatur ad nares , flatim ad terram ca- _F dunt

■I 2 i Alherti Magni Lihellus ,

dunt velut mortua. Poft modicum vero fpa- tium curabuntur: 8c fi gjsedicftum compofi- tum in vafe apum ponaturnunquamfugient, fed ibi congregabuntur apes. Et fi apes fub- mergantur, 8c quafi moriantur &: in confe- «Ctione prsedida ponantur poft modicum temporis , 8c pei- fpatium unius horse recupe- rabunt vitam. Nam 8c illud proportionatur -qualitati deperditae , 8c fignum ab hoc eft quod fi mufc22 fubmerfse in cineribus tepidis po- nantur , poft modicum fpatium vitam recupe- rabunt.

Septima herba a Chald^eis Algeil , a Grje- cis Orum , a Latinis Lingua canis nuncupa- tur. Herbam hanc cum corde raniculse, 5c ejus matrice pone ubi vis, 8c poft modicum . temporis congregabuntur omnes canes vil- h^. Et fi pr^dicxam fub pollice pedis habue- ris , omnes canes obmutefcent , nec pote- runt latrare, 5c fi prsedidram in collo alicu- jus canis pofueris, ita quod non poflit ore attingere , femper vertetur in circuitu ad mo- ■ dum volubilis rotse, donec cadet in terrami vclut mortuus , de hoc eft expertum noftrps tempore.

• 06iava herba a Chaldaeis' Manfefa , a Grse- cis Ventofin , a Latinis vel Gallis Jufquiamus dicitur. Hanc herbam accipe 6c milce cum Realgalis, 8c Herrnodactilis, 8c pone in cibo canis rabidi, 8c ftatim peribit: 8c fi fuccum cjus cum fupradid:is pofueris in fcypho ar- genteo minutiilnme frangetur , 8c li iupradi-

De VirttUihus Herharum, 125

(ftum cum fanguine leporis juvenis commi- fcueris, &: in pelle lepcris conferves, omnes lepores congregabuntur ibidem , donec remo- tum fueait.

Nona herba i Chaldseis Ango, a Grxcis Amala , a Latinis Lilium. Si hanc her- bam fble exiftente in Leonis figno colle- geris , 5c cum lauri fucco commifcueris^^ dcinde fub fimo tempore aliquo fuccum il- lum pofueris , fient vermes. De quibus fi fiat pulvis , 8c ponatur circa collum alicii- jus, vel in veftimentis fuis, nunquam dor- miet, vel dormire poterit, quoufquc depo- _fitum fuerit. Et li prxdi6i:um fub fimo po- flieris 5c de vermibus inde nafcentibus ali- qucm unxeris, ftatim inducetur ad febrem- Et fi prasdi£i:um ponatur in vafe aliquo, ubi {it lac vaccae & coopcriatur de pelle ali- cujus vaccse unius coloris , omncs vaccse amittent lac fuum , 8c hcc maximeexpertum eft tempore noflro a quibufdam fbrtiiatori- bus.

Deeima herba a Chaldasis dicitur Lupc- I rax , a Grgecis Efifena , a Latinis Vifcus querci , &: crelbit in arboribus transforata arbore. Hsec herba cum quadam alia herba quse dici- tur Martegon , id eft , fylvium , ut fcribitur liii- gua Theutonica , omnes feras aperit, 8c fi prcfdidlum compolitum in ore_alicujus pona- tur, 8c cogitetur dealiquo, fi debet accidere , cordeinfigitur , fi autem non , corde refilit. Scd fi prjedi^tum ad arborem fufpendatur cum ^la F 2 hirun-

1 24 AlhertiMagni Lihe^^ »

hirundinis, ibi congregabuntur aves bcneper quinque milliaria, &: hoc ultimum tempore meo ell cxpertum.

Uiidecima hcrba a Chaldaeis Ifiphilon dici- tur, a Grsecis Orlegonia , a LatinisCentaurea vocatur. Hanc autem herbam dicunt Magi habere mirabilcm virtutem. Si enim adjun- gatur cum fanguine upupjE foemellae Sc po- • natur cum oleo in hicerna, omnes circumftan- tes credent fe efle Magos , ita quod unus altero i credet fuura caput fit in terra, 8cpedesincoe- lo , 8c fi prsediftum ponatur in ignc ftellis lu- centibus videbitur quod ftellse currant ad in- vicem 8c debellent: 8c fi iterum praedidum cataplafma ponatur ad narcs aliciijus, pras ti- more quem habebit fugiet vehementer , 8c hoc : expcrtum eft.

Duodccima herba a Chaldseis Colorio , vel ' Coloricon, a GrsscisClamor, a LatinisSalvia; communitcr eft nuncupata. Haec autem her-' ba putrefa<3:a fub fimo in vafe vitreoprocreati quendam vermem vel avem habcntem caii-- idam in modum merulje, decujusfanguinc 11 ■ tangatur aliquis in pe6lorc emittet fenfum , - per quindenam 8c plus. Et fi prsediftus fcr- pens comburatur, 8c ponatur cinis inJgne, flatim fiet yfitis tonitrui horribilis. Et fiprae- di6tus pulvis ponatur in lampade 8c accenda- " tur , videbitur quod tota domus ferpentibus ' repleatur. Et hoc eft expertura a raodernis.

Tertiadecima herba a Choeldseis Olphanas > g Grxcis Hilioron, a Latinis Verbena dici-

turi

De vlrtutihus Herharum, 125

tur. Hxc autem herba , ut referunt Magi , colleda Ible exirrente in figno Arietis , 6c conjeda cum granoPseonicEuniusanni, cadu- cos a malo morbocurat. Etiiponaturinter- ra pingui, poft oifto feptiraanasgenerabuntur vermes , qiii li aliquem tetigerunt , ftatim mo- rietur, Et fi prsedidlum ponatur in columba- rio, omnes columb^e congrebabuntur ibi. Et. fi. pulvis illoriun in fole ponatur, videbitur quod fol fit lividus. Si autem pulvis ponatur in loco ubi homines habitant, vcl jacet inter duos araantes , ftatim fit lis vel malitia inter eos.

Quartadecima herba a Chaldaeis Celeyos dicitur, a Grarcis Calini, a Latinis Melifo- philos, de quaMacerfacitmentionem. Hasc autem herba coIle6la viridis , 8c conjefta cusn flicco cyprefli unius anni pofita in pulmento , facit pulmentum videri plenum vermibus, 5c deferentem facit effe benignum 8c gratiofum , £c adverfarios devincere. Et ii prEedidla hcrba ligetur collo bovis, fequetur te, quocunque leris, 8c ii prsedifto fucco corrigiam mUbue- ris, £c de tertia partc fudoris hominis ruili , 8c te fub afcellis ilatim cingens crep;;(bit per medium.

Quintadecima herba a Chaldieis Egle- rifa , a Graecis Yfaphinus , a I^tinis Rofa » dicitur, 8c eil herba cujus flos eil: notiifimus. Accipc granum ejus 8c granum linapis, 8c pedcm muftelse , hsec fufpende in arbore , 8^ de caetero non frudificabit. Ec li prsedi6lum F 3 pona-

ii6 Alkrti MagmLiheHus ,

ponatur circa rcte, congrcgabuntur ibi pi- lces. Et fi magaris mortuum fuerit , 8c in com - jtiixtione praedi6ta. pohatur per dimidium diem: licet tamsn non acqairitur, recupera- bit vitam. Et li ^pulvis priEdi6tus ponatifr in lampade, poftea accendatur, omnes videbun- tur nigri ad modum fatange. Et fi pulvis prse- ditflus admifceatur cum oleo olivse 8c cum ful- pliure vivo , 8c de hoc ungatur domus fole lu- cente, ipfatotavidebiturflamma.

Sextadecima herba a Chaldseis Cartulin , a Grsecis Qiiinquefolium , a Latinis Serpentina' vocatur, Hsec herba apud nos latis cfl: nota. iixc aatcm herba cum folio trifolii inhumata generat ferpentes rubeos 8c virides, dequibus £ fiat pulvis , 8c ponatur in lampade ardente , vi- dcbitur ibi copia ferpentum , 8c fi fub capite a- licujus ponatur, de c*etero non fomniabitur ibi.

Modus autem operandi omnium praedi- ^orum eft, ut effeiius bonus lit in planeta bo- no , 8c malus in malo , id efl , in horis 8c diebus eorum.

Virtutes herbarum 7. fecundum Alex^an- druni Imperatorem , 8c his quidem virtates habuerunt ipl'^ ab influentia planetarum". Contingit autem unamquamque percipere virtutem fuam a fjperioribus naturalibus.

Prima autem herba Saturni quse Affodilius dicitur. Succus ejus valet ad dolorem renum 8c tibiarum. Et datur patientibus dolorem VQficx , radixejuscodaparum. Etdxmoftiaci

vel

De virtutihus Herharum, 127

vel melancholici iplam deferunt in linteo mundo Sc liberantur , nec in domo patitur effe , 8c li ibidem fuerint. Producentes dentes pueri 8c eam ferent, line dolore eos producent, &c eft bonum ut homo deferat fecunda no£te ra- dicem , quia non timebit , neque Ixdttuv ab aliis.

Herba fecunda Solis dicitur Poligonia vel Corrigiola. H2e#enim herba nomen fufcepit a Sole: nam eft multum generans. Sic enim 8c hsec herba efl: multos faciens modos. Hanc quidem herbam alii appellaverunt Alchone, quae eft domus Solis, hsec enimherba, fanac pafliones cordis 8c ftomachi. Qui attingic hanc herbam habet virtutem a figno fuo vel planeta. Siquisautemfuccumbibit, faciteum multum coire. Etfiquis deferatradicemejus, curat pafliones oculorum. Et fi antiquam a- liam habuerit pafTionem 8c potaverit fuccum , non fupervenit ei palTio oculorum. Juvat etiam Phreneticos, li eum fecum deferuntin locis , id eft , ped:ore. Juvat etiam Peripneumo- dicos , Sc facit eis bonum anhelitum 8c f&cit etiam ad fluxum fanguinis Melancholici.

Hcrba tertia Lun^ Chrynoflates dicitur, fuccus ejus purgat eiracerbationes flomachi, Ithoracis 8c caflorem , quia oflendit fe effe iherbam Lun-a;. Flos autem hujus herbx pur- ■gat fplenes magnos 8c curat ipibs. quia ipfe erefcit 8c decrefcit ficut Luna. Valet ad oph- thalmiam , 8c facit acutum vifum , & valet contra fanguinem oculorum. Si radiceii\ . F 4 _ ejui

1 1 8 Alherti Magni Lilellm 9

fijus tntanl ponis fuper CKZulum, mirabilitCF vifum clarificat , quia lumen ocu-lorum propinquatum myfticum fubftantiae Lunse. Etiam confcrt malum ftomachum habenti-. bus, qui non pofrimt cibum digerere, biben- do fuccum ejus : amplius valet habentibus icrophulas.

Herba quarta, Arnogloffa dicitur. Radix hujus herbae valet contra do^jtem capitis mi-. rifice, quoniam opinarur eife domus Martis aries , quse efi: caput totius mimdi. Vaiet ctiam contra malas confjetudines tefticulorum , 8c iilcera putrida Sc fordida , quia domus eft fcorpio : quia pars cjus retinet fperma , id eil femen quod venit contra tefticulos. Valet e- tiam fuccus ejus dyfentericis 8c hermoptoicis > St ad vitia hemorrhoidarum 8c ftomachi , dum C[uis eum biberit.

Herba quinta Mercurii dicitur Pentaphit- !on , a quibufdam Pentadadylus , ab aliis Se- pedeclinans, k quibufdam Calipendalo. Ra- dix hujus herbae fanat plagas 8c duritiem , tri- ta 8c emplaftrata. Amplius fcrophulas di- luit velociter , fi fuccus ejus bibatur cum aqu.i. Sanat etiam farigos 8t paffiones pc- cloris feu dolores li fuccus ejus bibatur: Solvit' etiam dentium dolores , 8c fi fuccus ejus ore tencatur, omnes oris curat pairioncs. Et 11 quis fecum deferat , opus dat &: auxilium. Amplius ii quis vult a jege vcl aprincipepe- rere aliquiJ, copicim dat eloqaenti^e, li ie- cuiii cam habeat, ovabtinebit quad volueric.

■ Va-

De virtutihus H. rharum. r z 9

Valct etiam in ilithaii Sc difuria luccus ejus habitus.

Hcrba fexta Jovis dicitur Achaton , a qui- bufdam Jufquiamus. Radix ejus pofita fuper buboncs , eos diipergit : £c obfervat locum a phlegmone. Si quis eam portaverit antcquam ei palfjo fuperveniat : nunquam bubonem ha- bebit. Confrrt etiam radix ejus podagraeduni ponitur trita fupcr locum patientis, 8c hasc quidem operatur virtute fignorumhabentium pedes, vel habentium afpe£tum fuper pedes; & fuccus ejus fi bibaturcum melle, cummel- Hcrato, confert doloribus hepatis, 8c omni- bus ejus paffionibus, quoniam Jupiter tenet hepar. Similiter confert volcntibus multuni coTre. Eit 8c utilis ut eam deferant fecum yon lentes diligr a mulieribus. Facit enim dcferen- tes laetos & deledtabiles.

Septima herba Veneris dicitur Pifterio-

na , quibufdam Hierobota dicitur , id. eft,

herba columbaria 8c verbena. Radix hujus

herb^ pofita fuper collum finat fcrophulas 8c

iparocidas 8c bubones cclli 8c ftaphylion,

ideft, urinae deftillationem Sc yf.non : ponatur

iemplailrum Sc eft comparatum paffioni-

ibus iftius loci. Sarrat etiam fciffuras Sc con-

idylomata, id efl durities, quse naicuntur in

lano 8c heraorrhoidas. Si fuccus ejus cuni

j melle in aqua cocta bibatur , fubtilitat ca

\c\ux funt in pulmonc, 8c facit bonum anhc-

litum , nam detinet pulmonem. Valet etiam

muitum in aphrodiiia , id efl , coitu quia fuc-

F \f cus

I p Alherti Magni Lihllus ,

cus ejus auget multum fperma , cumquisvitk"- CGire addit ad de(iderium ejus , Sc major virtus ipfius herbae eft, quia fi quis eam portaverit,. crit multum potens in coitu. Verum tameni teneat aliquid aliud , nifi iftam herbam tan- tum. Si quis ponat eam indomo, velvinea, vel in terris , abundanter habebit reditus. Am- plius radix ipfius valet omnibus illis qui vo- lunt plantare vincas vel arbores , 8c infantes portantes ipfam erunt bene difciplinati , &. a-- niantes dodirrinam, & erunt Iseti 8c gaudiofi. Confert etiam pofita in purgationibus 8c re- pellit dsemones omnes,

Pi^sedictas tamen herbas a 2 g. die Lunae uf- qtie ad triginta incipiendoconedrionem ipfam^ levare a Mercurio pcr totam horam dierum evellendo fac mentioncm paffionis , ut rei , fci- Kcet nomina paflionem vel rem propter quam ipfam coJHgis, 8c ipfam accipe herbam. Loca tamen ipfam fliper fi^umentum , vel hordeum , ^ ea uterc ad opus tutrm poftea^

Sx^lkitLiierfrimui,

M^

De P^iutihus Lapidum. 1 3 1

L I B E R S E C U N D U S

jiJberti Magni , ^ efl de njirtutibm Lapidum qjionmdam.

A M cum didtum fit de virtuHr bus herbamm quarundam , &. de modo agendi, nunc in pr^- lenti capitulo dicendum efl dg Lapidibus quibufdam , 5c eorum

•effectibus , 8c qualitcr polTunt accipi magna

mirabilia opera.

Magnes.

Opthalmius.

Onyx.

Adamas.

Agathe.

Corallus.

Chryftallus.

Chryfblytus.

Eliotropia.

Epiftrites.

Chalcedonius.

Chelidonius.

Gagates.

Bcna.

tfthmos.

Tabrices.

Si vis fcire utrum mulicr tua ^t eaila, ae cipe lapidsm qui Magnem vocatiur. ' Eft au

Feripendanus. Medor.
Silonites.	Memphytcs
Topazion.	Abafton. ^
Lipercol.	Amatifti^s.
Urices.	Berillus.
Lazuli.	Celonites.
Smaragdus.	Chryfblites,
Iris.	Beratidss.
Balefia.	Nichomar,
Galeriates.	Quirim.
DraconiteSi	Raianus.
Echites.	Orithes.
Terpiftrites.	Saphyrus.
Jacinthus.	Saujiius.
Alediorius.
Efmundus.

F 6

tem.

1 ^ a Alherti Magni Lihellm .,

tem ferruginei coloris , 8c invenitur in mari indico, 8c aliquandp in partibus Tiiutomi?e, in illa provincia qux Francia orientalis vo- catur. Suppone ergo lapidem hunc capiti mulieris, Sc {i cafta eft, ipfa maritum am- plexabitur , fi autem non , ftatim cadet e le£ro . Ad hos autem fi lapis ifte ponatur fuper car- bones in quatuor angulis domus , dico tri- tus , 8c fuper carbones fparflis , dormientes fugient 2£des8crelinqLienttotum , 8c tuncpof- funt fures refpicere totum quod volunt. Si vis fieri invilibilis, accipe iapidem qui dici- tur Ophthalmius, 8c involve in folio auri. Et dicitur lapisOphthalmius, cujuscolornon nominatur, nam multorum colorum , Sc eft hic talis virtutis, quod vilus circumftan^ tium excxcat vel abortat. Conftantinus au- tem pugno clauib reddebatur per eum invili- bilis.

Si visincitaretriftitiis, timores 8c phanta- (las terribiles atque lites , a.ccipe lapidem qui yocatur Onyx, qui eft nigri coloris 8c inveni- tur melius genus ejus repletum albisvcnis 8c venit de India in Arabiam , Sc collo vel digito llifpendatur , excitat ftatim triftitias in ho- mine &c terrores: Sc etiam in fomno excitat Phantaftas terribiles, 8c etiam lites, 8c hoca- pud modernos eft expertum.

Si vis comburere manus alicujus fine ignc a.dhuc 8c fugare areticam: Accipe lapideni €jui vocatur Feripeadanus, qui eft flavi co- loris, q^ui ii fiiipendatur collo alicujus, curat

' ■ aretf-

De virtutihus Lapidum, 155

aretlcam: & iterum li ide lapisfortiusftringa- tiir, ftatim adurit manum', 5t ideo leviter 5c faaviter vult palpari.

Si vis accendere animum alicujus ad gau- dia 8c ejus ingenium acucre. Accipelapidem qui Silonites vocatur, 5c nalcitur in gi*emio telhidinis Indici Sc efle varium dicitur, albo, rubeo purpureoque colore. Alii dicunt hunc ciTe viridem , cc in Perfise partibus inveniri. Et dicunt etiam bunc crefcentcm Luna cre> fcente , &: e convcrfo. Et addunt Philolbphi antiqui quod ii geiretur, confert pn^fentiam quorimdam futurorum. Si fub lingua pona- tur prxcipue prima Luna una hora tantum habet virtutem. Ideo autem Luna exiftente decima habet hanc virtutem in prima ho- ra vel decima. Motus autem ordinis quod eft fub lingua li cogitetur de aliquo negotio utrum debeat fieri an non. Si fieri debet cor- di tenaciter infigitur ita quod avelli non po- teft: li autemnon, corabipforeiilit. Fece- runt etiam Philofophi quod curat phthyficos 8c debiles.

Si vis ut aqua bulliens ftatim exeat manu immilTa, accipe lapidcni qai Topaiion vo- catur, a Topafi infula, vel quia auri iirnili- tudinem protendit , & funt duz fpecies, Una eft omnino iimilis auro 8c pretiofior eli Alia fpecies eft crocea magis feniibilis colorisquam ii aurum, & hacc eft vilior. Ex- pcrtum autem eft in noftro tempore , quod ii in aqua buUiente mittatur , deiluere facit ^ quod

1^4 Alherti Magni Lihellus ^ quod flatim manu immmifTa qxtrahitur , &: koc fecit unus de fratribus noftris Parifiis, Valet etiam contra Emorrhoicam 8c flimaticam vct lunaticam paliionem.

Si vis excoriarc cutim manuumtuarum vel altcrius, accipe lapidem qui vocaturMedor a Medorum regione, & funt duse fpecies , niger Sc viridis, Dicitur ab antiquis Philofophis 8c modernis quod lapis qui niger efl-, fi franga- tur & inaquacalidarefblutusfuerit, £c aliquis manus fuas laverit ftatim excoriabuntur, 8c fi ex ca biberit , perit vomendo flatim omni cura remota 8c auxilio. Dicunt etiam Philo-. ibphi quod valet contra podagram &: oculo- rum caecitatem., 8c quod oculos Isefbs Sc de- hiles fovet.

Si vis ut aliquis non fentiat dolorem nec cruciatum. Accipc lapidem qui dicitur Mem- phites a civitate quae dicitur Memphis : 8c eii: hic lapis talis virtutis , ut dicit Aaron oc Her- Eies, quod fi teratur 8c aqua mifceatur 8c dc- tur portari illi qui dcberet uri vel aliquos crii- ciatus pati, tantam inducit ille potus infenfi- bilitatem , quod non fentiat pafiens poenani neque crucitatum.

Si vis ignem perpetuum inextinguibilem fa- ccre. Accipe lapidem qui Abaftoridicitur, §: efl coloris ferrei 8c quam phirimum in Afabia reperitur. Si enim lapis ille accendatur nun- quam poterit extingui, eo quod habet natu- ram lanuginis, quae pluma falamandris voca- , tur , cum modico humidi unduofi pinguis,

in- ■

De vhrtutihis Lapdum. 15 j

infcparabilis eft ab ipfo , 8c id fovet ignem ac<^ ccnfum in eo.

Si vis devincere hofles : Accipelapidem qui nuncupatur Adamas, Sc efi: coloris fulgentis-, duriflimus , ita quod non potefi: frangi nili fan- guine hirci , Sc nafcitur in Arabia vel Cypro ,• Et fi finirtro latere alligetur, valet contra holtes, 8c infaniam 8c indomitas beftias 8c vc- nenofas, 8c feros homines, 8c contra jurgia 8c rixas , 8c contra venena 8c incurfus phan- tafmatunij 8c quidam vocant eum Diaman'- tem.

Si vis cuntta pericula evitare,, 8c vincere cunita terrena 8c habere vires cordis. Accipe lapidcm qui Agathos dicitur. Et eft niger ha- bens. venas albas. Eft alius ejufdem fpecici fimilis colore albo. Et tertiu<; nafcitur in cer^ ta infula babens venas nigras. Et is faciet vin- cerepericuk, 8c confert vires cordibus , 8c iEa- cit hominem potentem, placentem, jucun- dum , acceptabilem , 8c juvat contra omnia adverfa.

Si vis impetrare aliquid ab aliquo. Acci- pe lapidcm, qui Aleilorius^ dicitur^ 8c cft lapis ^allinacei vcl galli, 8c efl: albus ut Chryftalkis, 8c extrahitur de ventriculo gal- Hnacei, poft quam fuerit caftratus ultra anr num quartum. Et ut quidam dicunt poft annum extrahitur de gallo decrepito. Et ad quantitatem fabae extat, venrrem gratum. reddit 8c conftantem: Sc fub lingua acce-r pfum litim cxtinguit: 8c hoc uitimumtcm-

pore

I ^6 Alherti Magni Lihellus ,

pore nofiro expertum eft, 8c iubtirter pcr- ccpi.

Si vis devinGere beftias Sc omnia fbmnia interpretari , &. de futuris prophctizare. Ac- cipe lapidem qui Eimundus dicitar vel Afma- dus, varii coloris eft, omne venenum ex tinguit , 8c facit vincere adverfarios 6t prophctizatio- nem dat, interpretationem omnium fomnio- rum & senigmata intelligere facit.

Si vis liabere bonum intelleftum fenfibilis , 8c non pofTe fieri ebrius : Accipc lapidem qui Amethyftus dicitur, 8c eft purpurei coloris, Sc meJior nafcitur in India , &: valet contra e- brietatem , 8c bonum in fcibilibus confertin- tellettum.

Si vis devincere hoftes , £c fugure lites , Ac- cipe lapidem qui vocatur Beryllus , eft palli- dicoloris, lucistranfparentis,ut]}'mph3s: Fer tecum 8c vinccs omnes lites , 8^ hoftes fuga- bis, reddetque inimicum mitem. In minori- bus efficaciam reddit Sc poteftatem , ficut di- cit Aaron , etiam dat bonum intelledtum in fci- bilibus.

Si vis di vinare de furtis , Accipe lapidem qui vocatur Celonitcs', 8c eft purpureus, variique coloris , 8c invenitur in corpore teftudinis. Si quis atitem hunc lapidem fub linguagefta- verit, divinabit 8c prsedicet futura. Verumta- mcn non habet virtutem nifi lucens primo cum fuerit accenfa , 8c crefcens monoytes in ul- tima defcendente. Sic vult Aaron de virtutif- bus lapidum £t herbirura.

■" Sr

De 'virtutihus Lafidum» 157

Si vis pacificare tempeftatcs 5c fluminaper- tranlire. Accipe lapidem qui vocatur Coral- lus, Sceftrubeus, aliufquealbus. Etexpcrtum cft quod ftatim reftringit fanguinem , & por- tantis pellit ftultitiam , 8c perhibet fapientiam , & hoc a quibufdam tempore noftro expertum eft, & valet contra tempcftates, 6c pericula .fluviorum.

Si vis incendere ignem. Accipe Chriftal- lum, 8c pone fub juxtacirculum folis, ideft, contra folem , cc appone juxta aliquid com- buftibile, 8c ftatim lucente fole calido eli- ciet ignem , 8c li cum melle ponatur iac da- bit.

Si vls acquirere fapientiam 8c fugere ftulti- tiam. Accipe lapidem qui vocatur Chryfbli- tus , 8c eft lucidse viriditatis , pofitus in auro j pellit ftultitiam 8c {apientiam confert.

Si vis ut fol appareat fanguineus.. Accipe^ lapidem qui Eliotropia dicitur , 8c eft viridis fimilis quali Smaragdo , 8c eft refpcrfus fan- guineis guttis. Hanc Eliotropiam appellant- Necromantici proprio nomine gcmmam Babylonicam, quod li ungatur fucco herbs^ ejuiHem nominis , 8c in vas plenum aqua mittatur , facit videri folem fanguineum, ficut ii videretur eclipfis. Cujus caufa cft quod totam aquam ebullire facit in nebu- lam , qu3e infpilfando aerem , impedit fo- Jem , indeniii quia rubeum in fpiflb colore,. poft modicum recedit illa nebula rotando quaii per guttas pluvise. Oportet autpm ad

koc.

1 3 8 Aiherti Magni Lihellus ,

hoc ut fiat quod fit quoddam carmen facrum cum quibufdam charaderibus 8c iicut acce- pi , Principes divinando quaedam praedi- cant , propter quod templorum Pontificcs illo lapide raaxime utebantur in feftis idolo- rum. Et jam geflatum hoc reddit hominem bonae famae , Sc incolumem , bc longse vitae. Dicitur autem a Philofophis antiquis quod unftus herbafui nominis , ut prsediximus , pol- let virtute , 6c inveniuntur pkires in ^Ethiopia , Cj^pro &: India.

Si vis refi-igerare aquam bullientem quse ftat fuper ignem. Accipe lapidem qui Epiilrites dicitur , qui in aqua oppofitus oculo fblis radios fuos igneos emittit : 8c dicitur ab antiquis Philofophis 8c a moder- nis, quod fi ponatur in aqua bulliente, fi:a- tim ceflabit ebuUitio 8c poft modicum re- ft-igefcet , §c eft lapis rutilans ec rubicuo- dus.

Si vis effugere illufiones omnefque phanta- flas, 8c omnes caufasvinccre. Accipelapidem qui Chalcedonius dicitur, 8c cft pallidus, fu- fcus 8c aliquantulum obfcurus. Si hic perfo- ratur, 8c cum virtute lapidisquiSeneribusdi- citur eollo iufpendatur, valet contra orcnes phantaflicas illufioncs. Et fecit vincere om- nes caufas contra adverfarios virefque coi*po- . ris confervat, 8c hoc ultimum expertum efl moderno tempore.

Si vis effe gratusScplacens. Accipe lapidem, « qui Chelidonius dicitur, Et eflnigerScrufus., j

8cde

De viritftihus LafiduM. 1 59

& de ventre hirundinum extrahitur. Rufus involutus panno lineo vel corio vituli fub fini- ftra afcella portatus valet contra infaniara 8c ahtiquos morbos 8c languores , contra lethar- gicam paflionem Sc contra Epidemiam. Evax refert quod iftelapis hominemfacitfacundum 8c gratum , 8c placentem eum reddit. Niger- autem valet contra feras, 8c iras, Sc adfinem incepti perducit negotii. Et ii involvitur ia foliis Chelidoniae dicitur obfuicare vifum, 8c debent extrahi menfe Augufti , 8c fre- quenter duo in una hiruniine inveniuntur la- pides.

S\ vis eflc vi£torio{lis contra adverfarios. Accipe Japidem qui dicitur Gagates , 8c eft diverfi coloris, 8c dicunt antiqui Philofophi fuiffe expertum in Alcide Principe , qui quam- diu eum portavit, femper habuit vi6loriam , 8c eft lapis diverfi colons ficut pellis capreQ* lae.

Si vis pr^fcire fururum aliquod. Accipe lapi- dem qui vocatur Bena , qui eft ficut dens a beftia, 8c pone £\^h lingua tua, 8c ficut Aaron 5c antiqiii Pliilofophi dicunt, quamdiu ficte- nueris, femperdivinandoprxdicesfutura, nec aliquo modo errabis divinando.

Si vis ut fiat veftis incombuftib:Iis. Ac- cipe lapijcm qui Ifthmos appellnrur , qui ut dicit liiodorus fimilis eft croco, & in par- tibus Hifpani;s invenitur , Sc ifte lapis fla- biiis eft propter ventofitatem in ipfo rarefa- «fcam juxta Gades Herculis, 2c fi de eo fiat

vcftis.

1 40 Alherti Magni Lihellm 9

veflis , nullo modo potell uri , £ed de igne nitet? Et hujus fpeciei dicuntquidam Carbuncuium album.

Si vis gratiam habere Sc honorera. Acci- pe lapidem qui Tabrices vocatur , 6c eft fi- milis cryftallo. De hoc referunt antiqui Phi- lofbphi, ut ^Yax 8c Aaron, quod eloquen- tiam , gra>iam prarflet & honorem , £c cum hop.dicitur quod curat omnem hydro- fifm;

Si vis fugare phantafmata & flultitiamj Accipe lapidem qui vocatur Chryfolitus , 8c efi idcm in virtute cum aretico, ut'dicit Aaron & Evax in lib. de naturis herbarum 8c lapidum. In auro pofitus cc gefcatus fugat flultitiam i 8c phantafmata expellit. Sapien- tiamconferre perhibetur, valet contra timo- rem.

Si vis judicarcopinionesSc cogitationes alio* rum, Accipe lapidem qui vocatur Berati- des , 8c efl nigri eoloris , 8c tcneatur in orc. Facit etiam geflantem hilarem &: gratiofum apudomnes.

Si vishaberevi£l"oriam 8c amicitiara. Ac- cipe lapidem qui vocatur Nichomar, &: eft idem quod Alabaflrum , 8c ell-degencreMar- morum , 8c efl album nitens. Etdchocfiunt unguenta ad fepulchra mortaorum.

Si vis ut homo dormiendo tibi dicat qusc" fecit. Accipc lapidcm qui vocatur Quirim, invenitur lapis ifle in nidoupupss, Sc eitlapis proditorum.

' Si

DevirtutihmLa^idum, 141

Si volucris aliquid ab aliquo impetrarc, Ac- cipe tecum lapidcm qui vocaturRadianus, 8c cft niger tranflucens , qui cum caput Gallorum datur comedere formicis, invenitur pofttem- pora multa incapitegalli, Sc eft idem quod la- pis tonatides.

Si vis facerc quod canes neque vcnatores polTunt noccre alicui animali quod venantur. Pone coram ipfis lapidem qui vocatur Jupc- rius , 8c ftatim id ad lapidem curret. Hic enim lapis invenitur in Lybia, omnes beftiae cur- runt ad iftum lapidem tanquam ad ftium de- fenibrem, prohibet cnim ne canes vcl venato- res noceant eis.

Si vis comburcre manus alicujus fine ignc. Accipe lapidem qui vocatur Unices, quem prius diximus principem apii, quodcftignis, Sc cft ut ignis. Hunc lapidem fi quis ftringit fortiter , ftatim adurit manum , velut combura- tur igne materiaii : quod eft mirabile^

Si vis curare melancholiam vel quartanam in aliquo. Accipe lapidem qui dicitur lapis Lazuli, ftmilatur enim colori ccelcfti , Scfunt intus corpufcula aurea : 8c eft certum & ex- pertum, quod curat mcIancho'iam 8c quar- tanam.

Si vis acuere alicujus ingenium , vel opes augerc fuas, 8c etiam futura prsedicere. Ac- . cipe lapidem qui Smaragdus dicitur, 8c eft: mundiftimus , tranflucens , 8c planus vel flavus eft melior, 8c aufcrtur de nidis fi^igo- num , 8c confoitat 8c confervat. Et geftatus

facit

142 Alherti Magni Lihellm ,

facit homincmbeneintelligere, Scmemoriam bonam confert. Auget opus defercntis Et fi quis fub linguafuacum tenuerit, propheti- zabit.

Si vis facere Iriam apparerc, Accipe lapi- dem qui vocatur Iris, 8c eft albus admodum chriftalli . quadratus - fcu cornua habens , fi ifte lapis ponatur in radios fohs , ftatim re- fledtendo facit apparere Iridem in pariete vel muro, 8c inveniunturplurcsinSicilia, &: in iEthiopia.

Si vis lapidem unum qui nunquam cale- fiat, accipe Ispidem qui dicitur Gallafia, 8c cft habens grandinis figuram 8c colorcm 8c duritiem habet adamantis. Si lapis ifteinigne ponitur fortifTimo nunquam caleiiet, 8c eft caufa qui habet poros ita conftrid:os quod calor ingrcdi non potcft corpus lapidis. Di- cit etiam Aaron 8c Evax quod labis.geftatus mitigat ^am , luxuriam 8c cseteras calidas paf- v (i«nes,

Si vis fcire utrum uxor Jaceat cum aliquo alio marito. Accipe Galeriates lapidem fic appellatum, qui eft idem cum Cantabre, 8c invenitur in Lybia 8c Britannia. 8c eft du- plicis coloris fcilicet nigri 8c crocci, 8c inve-l nitur glaucus tendcns ad palliditatem. Cu- r«t hj^dropiiin, 8c fluxus ventris conlirmat: Et dicit Aviccnoa, quod fi ifte lapis teratur ^ lavetur, five lavandus detur alicui mulicri fi virgo non fit , ftatim uriuabit : fi virgo eft ,

tton.

Si

^

DevirtutihmLafidHm, 145

Si vishoftesacinimiGOsdevincerc. Accipe lapidem qui dicitur Draconites , a capite dra- conis. Et fir de vivo lapis extrahatur valet con- tra omnia \renena. Et ferens eum in Hniilro brachioomnes hoHes devincet.

Si vis amorem generare inter aliquos duos. Accipe lapjdem qui Echites dicitur , 8c a qui- bufdam dicitur Aquileus , quia Aquilae in nidis fuis collocant, purpurei coloris eft, 8c inve^ nitur juxta littora Oceani , 8c aliquando in Perfia, Sc in ie femper continet alium lapi- dem qui in ipfb fonat quando movetur . Fer- tur ab antiquis Philoibphis quod hic lapis finiftro bfachio fufpenfus conciliat amor-em inter virum oc uxorem. Confert praegnanti- bus, abortum impedit, periculum peiterri- tionis mitigit, Sc caducis dicitur valere. Et fficut dicunt- Chaldaei fi in cibo fit venenumj 8c labis prsedittus ponatur in eo , prohibet ne poifit deglutiri cibus ille; 8c fi fubtraha- tur , llatim deglutitur. Et hoc ultimum , a quodam fratrum nOiLrorum feniibiliteF exa- minari vidi.

Si vis feddere hominem tutum. Accipe lapidem qui Terpiftrites nuncupatur , in mari generatur , rutilans eft 8c rubicundus. Et dicitur in libro Alchorat , quod fi antc eor geftatur, hominem reddit tutum, 8c o- mnes compefcit fcditiones. Dicitur etiam compclcere locuftas , volucres, nebulas, gran- dines, ac tcmpeilatem a frudibus terras. Et eH cxperttim^ a modcraisPhilofophis 8c aqui-

bufdam

144 Alherti Magni Lihellus ,

bufdam fratrum noftrorum, quod oppofitus radio folis, radios ignecs cmittit. Item quod fi lapis ifte in aquam bullientem ponatur , fta- tim ceffabit bullitio, Sc poft modicum refri- gcfcet.

Si vis ut peregrini pergant tuti. Accipe la- pidem qui Jacinthus vocatur : multorum eft colorum. Viridis autem elt melior, 5c habet venas rubeas, 8c vult in argento coilocari, 8c in leituris quibufdam dicitur quod ejus funt duo genera aquaticus 8c faphyrinus. Aquati- cus flavus eft albefcens , faphyrinus autem fla- vus perlucens valde, nihil habens aquodta- tis, 8c hic eft melior, 8c de hoc fcribitur in Jediuris philofophorum , quod digito vel col- lo geftatus reddit peregrinos tutos 8c gratos hofpitibus. Et fbmnum provocat propter fuam frigiditatem , 8c hoc proprie habct faphy- rinus.

Si vis fervaii a divcrlis cafibus 8c peftife- ris moriibus. Accipe lapidem qui Orithes vocatur , cujus tres {\\m fpecies , una nigra , alia viridis, tertia cujus altera pars eftafpera, altera plana , 8c color ejus quaii ferri lamina eft, fcd viridis habet mafculas albas. Hiclapis geftatus praefervat a diverlis calibus 8c pericu- lismortis.

Si vis conciliare pacem. Accipe lapidem qui vocatur Saphyrus, qui vcnit ab orien- te in Indiam, 8c flavus eft mehor, qui non cft tam ludicus, pacem creat & concordiam: purum 8c devotum ad Deum animum effi-

cit

t>e virtutihm Lafidum. 145

dt, ^imum confirmat in bonis » 8c hominea» f cfrigcfcerc facit interiorc ardorc.

Si vis curarc virgincm. Accipc lapidcm qui Saunus vocatur a Sauna Infula, mentemdefc- rcntis confolidat, alligatus manu parturicntis impcdit partum, & ipfumcontinet invcntrc. Idcirco prohibctur in rc tali , nc lapis ifte mu- liercm tangat.

In libro numcralium in Aaron & Evax mul- ta fimilia alia invcnies. Modus autcm agendi in his in hoc confiftit, ut pro cfFeClu bono dc- fcrcns lit mundus ab omui corporis poUu- tionc.

EitfJicit Liherficundm,

X7 Id^tur dicere Jfidirus LycAniant h/ihefe in capife lapdera rjobilijftmde *virtuti'S ^ ^ eji Mlbi coltrif , ^ueM^ue tritmn Ji dederls bibe- Tt Jfranguritjis.i perfeHe ftlvi urinam , ^ bre- 'viter ftmat. Ittm Jol^vit quartanetm. Item loJUt albuginem tculorum. Item Jl mulier fragnans eum ptrtaverit fufer fe , ntn amittet feetum. Item 'valet phyficis caro ipfarum ctBa <^ comejia. Item puhis ipfarum ujiarum coY- ticibuf eonfert Jicubus , ^ cu7n ali^uibuf gra- nis piperis , fcilicet ficubta ^ tondilomatibui ^ efua nafcuntur in ano. Similiter ipfe crudde enm csrticibttf fijfata , THmpunt aptjiemat» maSura.

G LIBER

1^6 Alherti Magni Lihellm ,

L I B E R T E R T r U S

Alberti Magni, de njirtutibus anifnalitm quorundam.

Um fuperius didlum fit de qui- bufdam efFedribus caufatis virtu- te lapidum quorundam , & de ^' eorum mirabili efficacia five ope- ratione. Nunc dicendum eft iflo capitulo de quibufdam effedtibus caufatis a quibuldam animalibus.

Aquila. Pellicanus. Anguilla.

Caifo. Corvus. Muflula.

Bubo. Milvus. Upupa.

Experiolus. Hircus. Turtur.

Leo. Camelus. Talpa.

Foca. Lepus. Merula.

Aquila avis fatis nota efl, Chald^is Vorax dicitur , a Grgecis Rimbicus. Refert Aaron Sc Evax quod mirabilem habet naturam five virtutem , quia fi ejus cerebrum pulverifetur, 8€ cum fucco cicutse mifceatur, cxhoccome- dentes, ftatim fe capiant per capilos, nec fe dimitfent, donec acceptum portaverint. Hu- jus autem efFedlus ratio efl, c]uiacerebrum il- liid calidiffimum efl, ita quod generet virtu- tem phantaflicam obturandb meatus per fu- mum.

Caffo efl animal fatis notum , a Chaldseis v.OCfttur Rapa , a Graecis vero Orlago dicitur.

•?

Devirt. animaLqmrundam. 147

De hoc dicit Aaron, qiiod fi pedes ejus ab a- liquo ferantur , nunquam vexabitur , fed fem- per progredi appetit. Item geftans pedes e- )us, femper vincit, & ab inimicis fuis timc- bitur: &: dicit quod dexter ejus oculus inco- rio lupi involutus, reddct hominem placen- tem, & gratiofum, & benignum : & fi ex prasdidiris rebus fit cibus vel pulvis in cibo a- licui datus , multum diligetur ab eo. Hoc autem ultimum temporenoftroexpertum eft: & fi prsedida confedlioponatur infimo, fiunt vermes venenati , de quibus fi aliquis come- derit, flatim dormiet & rion poterit excita- ri , donec {uffumigetur ariflologia, 8c ma- fHche.

Bubo cfl avis fatis nota, 8c Chaldseis Ma- gis dicitur , qu^ a Grsscis HifTopus , Hu- jus avis mirabiics funt virtutes. Si enim cor ejus cum dextro pede ejus fuper dormrentem. ponatur , flatim tibi dicet quicquid fecerit, 6c quicquid ab eo interrcgaveris, 8c hoc a noftris fratribus expertum efl moderno tem- porc, &: fi hoe iterum fibi ponat quis fub af- cella , nullus canis ei latrabit fed obmute- fcet , 6c fi coniun£lioprgedid:orumcum anima fua fufpendatur ad arborem, aves congrega- buntur ad arborem.

Hircus efl beflia fatis nota , a Chaldseis Er- bichi , ?. Grsecis Mafai appellatur. Si fanguis ejus accipiatur tepidus cum aceto foenatio- nis iucco, &; fimilis cum vitro bulliat , reddit vitrum molle ad modum pafl3S> poteritque G 2 pro-

148 A^^i Magffi LihUm i

projici coBtra murum vcl parietcm , ncc frafi* gctur : 8c fi prxdidlum compofitum in vafe ' ponatur, 5c dc hoc ungatur facie» , resmirabi- Ics 8c horribiles apparcbunt : Sc vidcbitur ci quod dcbcat mori , 8c fi pr3edi(!>um in ignem po- natur, Scibi fit aliquis caducus appofito lapidc Magoctc, ftatim cadet ad tcrram ficut mor- tuus , 8c fi ci dctur aqua anguillarum ad potan- dum, ftatim curabitur.

Cameluseftanimali^tisnotum, a Chaldacis «nim Cyboi, a Crsecis Iphim vocatur. Siejus !(anguis fiiper caput ponatur in pcUc ftclhonis flcllis luccntibus , videbitur quod illc fit Gi- gas , 8c quod ejus caput fit in coelo. Et hoc dicitur in libro Alcorath ab Hcrmetc. Et fi- xnilitcr fi er hoc aliquis commedcrit, ftatim •xibit dc fenfii. Et fi luccrna cjus fanguinc un- £tz acccndatur, vidcbitur quod omnes Ko- xnincs circumftantcs habcnt capita cameli, dum tamcn nonfitlumcneztrinrccumaltcrius «andclx.

Lcpus cft animal fatis notum , i Chaldsis VctcrcUum, aGrarcis vero Onolofem nun- cupatur. Hu j us rirtus mirabilis rcfcrtur. Di- cit Evax 8c Aaroa quod pcdes ejus junfbi- cum laptde, alias eapite mcrulae« morent Ikominem ad audaciam , ita quod non timct fnortcm. Et fi finiftro brachio alli^tur per- gct quo Yolucrit, 8c tutus rcdibitabiqucpert'* culo. £t fi cani dctur ad comedendum cum corde Muftclae, de cntiao Qon vocifcrabic gdam fi iffiC^€eretur.

De vsrt animal ^uonmd&m, 1 49

Experiolus eft animalfatisnotum. tJuguis ejus fi comburatui & conrolidctar, & detur in cibo alicui cquo , non cou^edet per tri- duum , £c fi prs^dictum ponatur cum aliquan- tulo tcrebentinae erit lucidum, 8c lccundo fiet quafi nubes & languis, li projiciatur in aquam aliquantulum , fict tonitruum horri- bile.

Leo eft animal fatis n^tum , a Chaldaei» Aalamus vocatur, a Gracds Bcmhr. Si ex ejus pelle fiant corigiae, jpcrcindtus cx illis non timebit hc^cs : &: ii dccjuscas?iibusqui$ comederit, 8c decjus aqua bibcrit, pcr trc» dies curabitur a febre qaartana, 6c ii dc ejus ocuIi5 fub afcellt ponatar vd portctur , omnes bcdiae inclinato capite vcrrus imatergafugan^ dabunt.

Foca t& pifcifi (atis &otus , a Chaldaei^ Daulaubur, a Grsecis Labor dicitur, hic pi» fcis eft diverfse naturse. Si cnim linguaejus accipiatur, 6c cum aliquantulo dc corde ejuff in aqua ponatur, pro ccrto cocgregabuntur ibi ^iiccs, & fi fub afcella portavcris, nui- lus judicio contra te vidoriam iiabcrc po- terit , judicem bcnignum & fuavem habe- bis.

Anguilla cft pifcis fatis notus. Hujus tu- tem ( prout vult Erax 8c Aaron ) mirabilca (Imt virtutcs. Si enim moriatur defc<Shi a- quae corporc integro rcmanente, 5c acci'^ piatur acctum fcrte, ^ mifccatur fanguini vulturis, 8c ponatur fub fimo ia aliquo io- G 5 c«.

150 Alherti Magni Lihellm ,

eo, omnes quotquot fuerint, recuperabunt vitam, ficutpriushabuerunt. Etli vermis e- )us anguill^s extrahatur, <k in prc-edi6la confe- drioneponatur per menfem unum , vermis mu- tabitur in anguillam nigerrimam j ' dc qua fi quiscomederit , morietur.

Muftela cix animal fatisnotum. Sicor.hu- jus animalis comedatur, adhuc eo palpitante , facit fcire futura , 8c fi de corde cum oculis 5c lingua canis aliquis comedet ftatim amittet vocem.

Upupa efl: avis fatis nota, a-Chaldaeis Bori difta, a Grgecis libn. Oculiejus gellati faci- unt hominem grolTum, 8c li oculiejusferan- tur coram pe£tore, omnes ejus inimici pacifi- cabuntur, 6c fi caput ejus in buria tua habue- ris, non poteris decipi ad aliquo mercatore, hoc autem expertum eft a fratibus noflris hodie.

Pellicaniis cfl avis fatis nota, a. Chaldaeis Voltri dicitur , a Gr^cis Iphilari. Hujusvirtus mirabilis eft. Si ejuspulliinterficiantui:, dum tamen eorum cor non frangatur, 8c de ejus fanguine accipiatur, 8c tepidus in ore pul- lorum ponatur, flatim fumunt vitam ficut prius. Si fufpendatur adcollum alicuiusavis, femper volabit doncc cadat mortua , 8c dex- ter ejus pes fub calido polt tres menfesexhu- more 8c calore quem avis habet generabitur viva , 8c movebit fe , 8c hoc teftatur Hermes in hbro Alchorat. 8c